รัฐบาลเร่งวางกติกาแพลตฟอร์มดิจิทัลจากการลดค่าธรรมเนียม (GP)

รัฐบาลเร่งวางกติกาแพลตฟอร์มดิจิทัลจากการลดค่าธรรมเนียม (GP) สู่การผลักดัน ร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล (อีกครั้ง)


ปลายเดือนตุลาคม 2569 รัฐบาลส่งสัญญาณชัดเจนว่าการกำกับแพลตฟอร์มดิจิทัลกำลังเปลี่ยนแปลงจากมาตรการเฉพาะหน้าไปสู่การวางกรอบกฎหมายเฉพาะระยะยาว โดยนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ได้ประกาศการลดค่าธรรมเนียม (GP) ร่วมกับแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซรายใหญ่ 3 ราย และได้เรียกประชุมหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อทบทวนกฎหมายที่ใช้กำกับแพลตฟอร์ม รวมถึงนำร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล (Platform Economy Act) กลับมาพิจารณาอีกครั้ง

  • มาตรการระยะสั้น: ลดค่าธรรมเนียมภาคบังคับ (Mandatory Fees) 6 เดือน

เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2569 กระทรวงพาณิชย์แถลงว่า Shopee, TikTok Shop และ Lazada ตกลงปรับ
อัตราค่าธรรมเนียมภาคบังคับ (Mandatory Fees) กลับไปใช้อัตรา ณ วันที่ 1 มกราคม 2569 โดยให้มีผลตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2569 ถึง 31 พฤษภาคม 2570 ขณะที่ กขค. ได้มีคำสั่งให้ผู้ประกอบธุรกิจดิจิทัลแพลตฟอร์มจำนวน 6 ราย ระงับ หยุดการปรับขึ้นค่าธรรมเนียม (GP) เป็นเวลา 6 เดือนควบคู่กันไป โดยสรุป
อัตราค่าธรรมเนียม (GP) ที่กระทรวงพาณิชย์ขอให้แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซรายใหญ่ 3 ราย ปรับลด รายละเอียดดังนี้

ข้อสังเกตสำคัญคือ มาตรการนี้เกิดจากการเจรจาขอความร่วมมือผ่านกรมการค้าภายใน โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ในฐานะประธานคณะกรรมการว่าด้วยการกำกับราคาสินค้าและบริการ การดำเนินการดังกล่าวไม่ใช่คำสั่งภายใต้กฎหมายแข่งขันทางการค้า กรณีดังกล่าวจึงสะท้อนให้เห็นว่ารัฐกำลังพยายามใช้เครื่องมือหลายชุด
ในการกำกับดูแลดิจิทัลแพลตฟอร์ม ซึ่งการดำเนินการแต่ละส่วนอยู่ภายใต้อำนาจหน้าที่และการดำเนินงานที่แยกต่างหากจากกัน ทั้งกฎหมายแข่งขันทางการค้า กฎหมายว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ และการเจรจาเชิงนโยบาย

  • มาตรการระยะยาว: ทบทวนกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และทบทวนร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล

นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ได้หารือเบื้องต้นกับหน่วยงาน
ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สำนักงานพัฒนาธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค กระทรวงยุติธรรม สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ และกรมประชาสัมพันธ์ โดยมีรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยและรองโฆษกรัฐบาลร่วมด้วย ทั้งนี้ ที่ประชุมดังกล่าวได้มอบหมายให้หน่วยงานร่วมกันศึกษาข้อจำกัดของกฎหมายและกลไกกำกับดูแลที่มีอยู่ ตามรายงานของหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายทั้งหมด 7 แห่ง ได้แก่ 1) กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม 2) กระทรวงพาณิชย์ 3) กระทรวงการคลัง 4) กระทรวงยุติธรรม 5) สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา 6) สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า และ7) สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค

ทั้งนี้ กระทรวงพาณิชย์ระบุว่าจะใช้ช่วง 6 เดือนของมาตรการลดค่า GP รวบรวมข้อมูลจากผู้ประกอบการ แพลตฟอร์ม หน่วยงานกำกับ และผู้บริโภค เพื่อปรับปรุงร่าง พ.ร.บ. เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัลฉบับนี้
โดยบูรณาการการทำงานระหว่าง สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า และกรมการค้าภายใน ซึ่งกรอบที่รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ กล่าวถึงครอบคลุมโครงสร้างราคาและค่าธรรมเนียม หลักเกณฑ์การประกอบธุรกิจ พฤติกรรมทางการค้า และมาตรฐาน
อื่นที่เกี่ยวข้อง

  • ประเด็นใหม่ที่ต้องจับตา: อัลกอริทึมการจัดอันดับและการซื้อการมองเห็น

ประเด็นที่น่าสนใจที่สุดในเชิงกฎหมายแข่งขันทางการค้าคือ รัฐบาลระบุชัดว่าระบบอัลกอริทึมที่แพลตฟอร์ม
ใช้จัดอันดับและแนะนำสินค้าเป็นเรื่องที่ต้องศึกษา รัฐยอมรับว่าการซื้อโฆษณาเป็นกลไกทางธุรกิจปกติ
แต่ตั้งคำถามว่าผู้ประกอบการที่มีทุนมากอาจได้เปรียบในการเข้าถึงลูกค้า และกติกาปัจจุบันเพียงพอที่จะสร้าง
การแข่งขันที่โปร่งใสและเป็นธรรมหรือไม่

ประเด็นนี้สอดคล้องกับแนวทางกำกับแพลตฟอร์มในต่างประเทศ ซึ่งให้ความสำคัญกับความโปร่งใสของหลักเกณฑ์การจัดอันดับ การให้สิทธิพิเศษแก่สินค้าของตนเอง (self-preferencing) และเงื่อนไขทางการค้าระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ขาย โดยรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เน้นย้ำว่าการหารือครั้งนี้ยังเป็นเพียงการเริ่มต้นศึกษา ยังไม่มีข้อสรุปว่าจะออกมาตรการหรือกฎเกณฑ์ใหม่

  • ผลกระทบต่อธุรกิจ

สำหรับผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม:

  • การเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมจะถูกจับตามากขึ้น ควรมีเหตุผลทางธุรกิจ ระยะเวลาแจ้งล่วงหน้า และเอกสารประกอบที่ชัดเจนทุกครั้งที่ปรับโครงสร้างค่าธรรมเนียมหรือเงื่อนไขการค้า
  • อัลกอริทึมและบริการโฆษณาอาจกลายเป็นประเด็นกำกับดูแล ควรทบทวนว่าสามารถอธิบายหลักเกณฑ์การจัดอันดับ และแยกผลการค้นหาปกติกับพื้นที่โฆษณาได้ชัดเจนเพียงใด
  • หน่วยงานกำกับหลายแห่งมีอำนาจทับซ้อนกัน ทั้ง กขค. กรมการค้าภายใน ETDA และ สคบ. การวางกลยุทธ์ควรมองภาพรวมทุกหน่วยงาน ไม่ใช่เฉพาะกฎหมายแข่งขันทางการค้า
  • ช่วง 6 เดือนข้างหน้าคือโอกาสในการให้ข้อมูล ข้อมูลที่รวบรวมในช่วงนี้จะถูกนำไปใช้ปรับร่าง พ.ร.บ. การมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นจะช่วยให้กติกาสะท้อนข้อเท็จจริงทางธุรกิจ

สำหรับผู้ขายและแบรนด์บนแพลตฟอร์ม:

  • ตรวจสอบว่าร้านค้าของตนได้รับอัตราตามมาตรการตั้งแต่ 1 ธันวาคม 2569 และเก็บหลักฐาน
    การเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมหรือเงื่อนไขที่กระทบต้นทุน
  • พิจารณาส่งความเห็นผ่านสมาคมหรือสภาวิสาหกิจฯ ในกระบวนการรับฟังความคิดเห็นที่จะเกิดขึ้น

ทีม Competition & Antitrust ของ Kudun & Partners ติดตามพัฒนาการเรื่องนี้อย่างใกล้ชิด และพร้อมให้คำปรึกษาทั้งด้านการประเมินความเสี่ยง การปฏิบัติตามกฎหมาย และการมีส่วนร่วมกับหน่วยงานรัฐในกระบวนการยกร่างกฎหมาย

Back to top button