วิกฤติสายการบิน

อุตสาหกรรมการบินพาณิชย์ทั่วโลก กำลังก้าวเข้าสู่ “ยุคปั่นป่วน” ครั้งใหญ่อีกครั้ง หลังเริ่มฟื้นตัวหลังยุคโควิด-19 ได้ไม่นาน แต่วันนี้กลับต้องเผชิญกับเมฆหมอกหนาทึบและท้าทายยิ่งกว่าเดิม คำเตือนล่าสุดจาก “วิลลี วอลช์” ผู้อำนวยการใหญ่สมาคมขนส่งทางอากาศระหว่างประเทศ (IATA) สะท้อนให้เห็นว่า “วิกฤติครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่ปัญหาสภาพคล่องระยะสั้น แต่มันกำลังบีบคั้นให้โครงสร้างธุรกิจการบินทั่วโลกต้องปฏิรูปตัวเองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้” ปัจจัยลบเร่งด่วนที่กัดกินผลกำไรของสายการบินคือ “ต้นทุนพลังงาน” ชนวนเหตุจากความขัดแย้งและสงครามในภูมิภาคตะวันออกกลาง โดยเฉพาะการเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอลกับอิหร่าน ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อราคาน้ำมันอากาศยาน ไม่เพียงแค่น้ำมันจะแพงขึ้นและขาดแคลนเท่านั้น แต่การปิดน่านฟ้าในจุดยุทธศาสตร์ ยังบังคับให้สายการบินจำนวนมากต้องปรับเปลี่ยนเส้นทางบินอ้อมระยะไกลขึ้น นั่นหมายถึงการเผาผลาญเชื้อเพลิงมากขึ้น และต้นทุนการปฏิบัติการพุ่งขึ้นเป็นเงาตามตัว... ผลลัพธ์ที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ย่อมตกมาอยู่ที่ผู้บริโภค ปรากฏการณ์ “ตั๋วเครื่องบินแพง” กลายเป็นความจริงใหม่ ที่ผู้โดยสารต้องยอมรับ สายการบินไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากการ ผลักภาระต้นทุนเหล่านี้ผ่านค่าธรรมเนียมน้ำมัน และการยกเลิกเส้นทางบินที่ไม่ทำกำไร ส่งผลให้อุปทานของเที่ยวบินลดลง ขณะที่ความต้องการเดินทางยังคงมีอยู่ สถานการณ์เช่นนี้ทำให้แนวโน้มราคาค่าโดยสาร จะยังคงทรงตัวระดับสูงไปอีกนาน กลุ่มเปราะบางสุดคือ “สายการบินต้นทุนต่ำ” จากโมเดลธุรกิจที่เน้นการทำราคาตั๋วให้ถูก เพื่อดึงดูดปริมาณผู้โดยสารจำนวนมากกำลังเผชิญทางตัน เนื่องจากไม่มีเบาะรองรับแรงกระแทก เหมือนสายการบินแบบฟูลเซอร์วิส สายการบินโลว์คอสต์ ขาดรายได้เสริมที่มีมาร์จิ้นสูง เช่น ที่นั่งชั้นธุรกิจพรีเมียม หรือโปรแกรมสะสมไมล์ร่วมกับบัตรเครดิต การยื่นล้มละลายของสปิริต แอร์ไลน์ส ยักษ์ใหญ่โลว์คอสต์ของสหรัฐฯ จึงเป็นเพียงโดมิโนตัวแรก และ IATA คาดการณ์ว่าจะมีสายการบินรายย่อยล้มตามมาอีกแน่ อย่างไรก็ดีวิกฤตินี้ไม่ได้หมายความว่าโมเดลโลว์คอสต์ จะล่มสลายไปจากโลกทั้งหมด เพราะพื้นที่อื่นอย่างยุโรป สายการบินอย่าง ไรอันแอร์ยังโชว์ฟอร์มได้แข็งแกร่ง ความแตกต่างอยู่ที่โครงสร้างตลาด โดยสหรัฐฯ นั้น ตลาดถูกผูกขาดและครอบงำโดย 3 บิ๊ก ได้แก่ ยูไนเต็ด แอร์ไลน์, เดลต้า แอร์ไลน์และอเมริกัน แอร์ไลน์ ที่มีอำนาจต่อรองและเม็ดเงินทุนที่สูงกว่ามาก จนสามารถบีบให้ผู้เล่นรายย่อยไม่มีที่ยืน ส่วนกระแสข่าวลือเรื่องการควบรวมกิจการข้ามชาติ หรือ การที่ยักษ์ใหญ่จะกลืนกินกันเองนั้น อาจทำได้ยากเนื่องจากด่านกฎหมายป้องกันการผูกขาดที่เข้มงวด อีกด้านหนึ่ง “ฮับการบินตะวันออกกลาง” อย่างดูไบ, โดฮาและอาบูดาบี แม้สะดุดจากพิษสงคราม แต่ด้วยศักยภาพทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เป็นจุดเชื่อมต่อโลกและสัดส่วนเที่ยวบินสูงถึง 14% ทำให้ภูมิภาคนี้ยังมีอนาคตสดใส และพร้อมกลับมาทวงความยิ่งใหญ่ทันที ที่สถานการณ์คลี่คลาย แต่สิ่งที่น่าจับตามองระยะยาวกว่านั้นคือ “ห่วงโซ่อุปทานเครื่องบิน” ที่ปัจจุบันสร้างความเสียหาย ให้สายการบินร่วม 11,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากความล่าช้าของทั้งโบอิ้ง, แอร์บัส และผู้ผลิตเครื่องยนต์อื่น ๆ ปัญหาคอขวดของผู้ผลิตชาติตะวันตก กำลังเปิดโอกาสให้ยักษ์ตื่นอย่าง “จีน” ก้าวเข้ามามีบทบาท โดย “โคแมค” กำลังเร่งพัฒนาเครื่องบินพาณิชย์ เพื่อขึ้นมาท้าชนกับ 2 ขั้วอำนาจเดิม ซึ่งในอีก 10-15 ปีข้างหน้า ตลาดจะเปลี่ยนจากดูโอโพลี (Duopoly) เป็น 3 ประสาน แม้ปัจจุบันโคแมคยังติดขัดเรื่องการรับรองมาตรฐาน จากฝั่งตะวันตกและต้องพึ่งพาเครื่องยนต์จากภายนอก แต่เม็ดเงินและอุปสงค์ภายในประเทศจีน จะเป็นสปริงบอร์ดชั้นดีส่งให้พวกเขาก้าวขึ้นมาได้ วิกฤติเศรษฐกิจและการเมืองโลก กำลังทำลายความฝันสีเขียวของอุตสาหกรรมนี้ลงเรื่อย ๆ เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี 2050 เริ่มเลือนราง เมื่อรัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของโดนัลด์ ทรัมป์ เริ่มผ่อนปรนนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศ ประกอบกับการพัฒนาเชื้อเพลิงการบินที่ยั่งยืน (SAF) ที่ล่าช้า และมีราคาแพงเกินกว่าจะใช้ในเชิงพาณิชย์ เมื่อความอยู่รอดทางการเงินปัจจุบันสำคัญกว่าอนาคตที่ยั่งยืน แถลงการณ์จาก IATA ครั้งนี้ จึงเป็นเสมือนสัญญาณเตือนภัยครั้งสำคัญ อุตสาหกรรมการบิน กำลังเดินทางผ่านหลุมอากาศที่รุนแรงสุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ สายการบินที่อ่อนแอและปรับตัวไม่ทันจะต้องล้มหายตายจากไป หรือถูกกลืนกินผ่านการควบรวม ส่วนผู้โดยสารคงต้องยอมรับกับความจริงที่ว่า “ยุคของการเดินทางราคาถูก” ได้สิ้นสุดลงแล้ว และการบินไปข้างหน้าหลังจากนี้ จะเต็มไปด้วยการแข่งขันที่ดุเดือด ภายใต้กติกาโลกใหม่ที่เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง..!!