รถไฟเปลี่ยนประเทศ! “เชื่อมเมือง” กรุงเทพ–ปริมณฑล–EEC สู่เครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่

การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมของประเทศไทยในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มุ่งไปสู่แนวคิด “เชื่อมเมือง” ที่เชื่อมโยงกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ผ่านระบบรถไฟฟ้าและระบบราง เพื่อยกระดับการเดินทาง ลดความแออัด และเพิ่มศักยภาพทางเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว

แกนหลักของแนวคิดดังกล่าว คือการพัฒนาโครงข่ายรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน รถไฟทางคู่ และรถไฟความเร็วสูง ให้สามารถเชื่อมโยงการเดินทางระหว่างเมืองหลักของประเทศได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และเป็นระบบเดียวกัน จากเดิมที่กรุงเทพมหานครเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจเพียงแห่งเดียว การพัฒนาโครงข่ายรางจะช่วยกระจายการเติบโตไปยังพื้นที่ปริมณฑลและ EEC ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ยกระดับคุณภาพชีวิต ลดต้นทุนการเดินทางของประชาชน

ผลประโยชน์ที่ประชาชนได้รับโดยตรง คือการลดระยะเวลาในการเดินทาง ลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน และลดภาระจากปัญหาการจราจรในเขตเมืองใหญ่

ระบบรถไฟฟ้ายังช่วยลดการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล ส่งผลให้ปริมาณมลพิษทางอากาศลดลง คุณภาพสิ่งแวดล้อมดีขึ้น ขณะเดียวกันยังช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการเดินทางเมื่อเทียบกับการเดินทางบนท้องถนน

นอกจากนี้ เมื่อโครงข่ายรถไฟฟ้าเชื่อมโยงพื้นที่อยู่อาศัยกับแหล่งงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประชาชนจะมีทางเลือกในการประกอบอาชีพมากขึ้น สามารถอยู่อาศัยนอกกรุงเทพมหานคร แต่ยังเดินทางเข้าสู่ศูนย์กลางธุรกิจได้สะดวก ส่งผลให้เกิดการกระจายตัวของประชากรและลดความแออัดในเมืองหลวง

จาก “เชื่อม 3 สนามบิน” สู่การเชื่อมศูนย์กลางเศรษฐกิจของประเทศ

โครงการรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน ดอนเมือง–สุวรรณภูมิ–อู่ตะเภา จึงไม่ได้มีเป้าหมายเพียงเชื่อมสนามบินทั้งสามแห่งเข้าด้วยกันเท่านั้น แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่จะเชื่อมกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และพื้นที่ EEC ให้กลายเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจเดียวกัน

เมื่อการเดินทางสะดวกขึ้น ภาคธุรกิจสามารถขยายการลงทุนออกจากกรุงเทพมหานครไปยังพื้นที่ EEC ได้ง่ายขึ้น ขณะที่แรงงานสามารถเดินทางระหว่างพื้นที่ต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เกิดการจ้างงาน การลงทุน และการขยายตัวของกิจกรรมทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

โครงการดังกล่าวยังถือเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในพื้นที่ EEC โดยเป็นโครงการร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและเอกชน (PPP Net Cost) อายุสัมปทาน 50 ปี มูลค่ากว่า 200,000 ล้านบาท ซึ่งได้ลงนามสัญญาเมื่อปี 2562 โดยบริษัท เอเชีย เอรา วัน จำกัด เป็นผู้ได้รับสิทธิร่วมลงทุนและบริหารโครงการแอร์พอร์ต เรล ลิงก์

EECiti เมืองใหม่ที่รองรับเศรษฐกิจแห่งอนาคต

การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านระบบรางยังเชื่อมโยงกับโครงการ ศูนย์ธุรกิจ EEC และเมืองใหม่น่าอยู่อัจฉริยะ (EECiti) ซึ่งได้รับการออกแบบให้เป็นเมืองที่ผสานพื้นที่สำหรับการทำงาน การลงทุน การอยู่อาศัย และการใช้ชีวิตเข้าด้วยกันอย่างสมดุล

EECiti ตั้งอยู่บนทำเลยุทธศาสตร์ที่เชื่อมต่อสนามบินนานาชาติ รถไฟความเร็วสูง ท่าเรือน้ำลึก นิคมอุตสาหกรรม และโครงข่ายโลจิสติกส์ของประเทศ จึงถูกวางบทบาทให้เป็น “ศูนย์กลางธุรกิจแห่งใหม่” ที่พร้อมรองรับนักลงทุน ผู้ประกอบการ และบุคลากรคุณภาพจากทั่วโลก

พร้อมกันนี้ โครงการยังมุ่งพัฒนาเมืองตามแนวคิด Net Zero City ด้วยการนำมาตรฐานสากลและนวัตกรรมมาใช้ในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีควบคู่กับการเติบโตอย่างยั่งยืน

โครงการมีพื้นที่พัฒนารวม 14,619 ไร่ กำหนดระยะเวลาพัฒนา 10 ปี ระหว่างปี 2566-2575 เพื่อรองรับการลงทุน การวิจัย ธุรกิจแห่งอนาคต และการอยู่อาศัยในพื้นที่เดียวกัน

เครื่องยนต์ใหม่ของเศรษฐกิจไทย

ในมิติทางเศรษฐกิจ การเชื่อมโยงกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และ EEC ผ่านระบบราง จะช่วยเพิ่มโอกาสการลงทุนและการจ้างงาน โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเป้าหมายของ EEC เช่น อุตสาหกรรมยานยนต์สมัยใหม่ อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ การบิน และโลจิสติกส์ ซึ่งต้องอาศัยระบบขนส่งที่มีประสิทธิภาพรองรับการเคลื่อนย้ายทั้งบุคลากรและสินค้า

ขณะเดียวกัน โครงข่ายรถไฟฟ้าในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล รวมถึงโครงการรถไฟทางคู่ และศูนย์กลางคมนาคม (Transit Hub) จะช่วยเชื่อมการเดินทางทุกระบบเข้าด้วยกัน ทำให้เกิดโครงสร้างการคมนาคมที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ความท้าทายของโครงการ

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันโครงการรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบินยังอยู่ระหว่างการพิจารณาแนวทางดำเนินการ โดยการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ระบุว่า ภายหลังการหารือร่วมกับบริษัท เอเชีย เอรา วัน จำกัด และสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2569 ปัจจุบันเหลือ 2 แนวทางหลัก ได้แก่ การเดินหน้าต่อภายใต้การแก้ไขสัญญาร่วมลงทุน หรือการเข้าสู่กระบวนการสิ้นสุดสัญญา

สาเหตุสำคัญเกิดจากเอกชนคู่สัญญาประสบปัญหาความคุ้มทุนและการจัดหาแหล่งเงินทุน หลังได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โควิด-19 และภาวะสงคราม ส่งผลให้ผลตอบแทนโครงการลดลง ขณะที่อัตราดอกเบี้ยเงินกู้ปรับตัวสูงขึ้น จนสถาบันการเงินต้องประเมินความเสี่ยงใหม่

รฟท. ระบุว่า ขณะนี้อยู่ระหว่างรอข้อเสนออย่างเป็นทางการจากเอกชน ก่อนดำเนินการพิจารณาตามขั้นตอนทางกฎหมายและเงื่อนไขของสัญญา

โครงสร้างพื้นฐานที่มากกว่าระบบขนส่ง

ในภาพรวม แนวคิด “เชื่อมเมือง” ไม่ได้หมายถึงการก่อสร้างรถไฟฟ้าหรือรถไฟความเร็วสูงเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการวางรากฐานการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว โดยใช้ระบบคมนาคมเป็นกลไกเชื่อมโยงการลงทุน การจ้างงาน การอยู่อาศัย และการพัฒนาเมืองเข้าด้วยกัน

หากโครงข่ายดังกล่าวสามารถพัฒนาได้ตามเป้าหมาย กรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และ EEC จะไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ที่เชื่อมต่อกันทางกายภาพ แต่จะกลายเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจ การลงทุน และการจ้างงานแห่งใหม่ของประเทศ ซึ่งมีศักยภาพในการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยในระยะยาว