PSGC ชู 3 เฟสเปลี่ยนผ่านพลังงานอาเซียน รุกเชื่อมข้ามพรมแดน ต่อยอดธุรกิจครบวงจร

PSGC เปิดแนวคิด 3 เฟสเปลี่ยนผ่านพลังงานอาเซียน จากผลิตใช้เองสู่เชื่อมโครงข่ายข้ามพรมแดนและซื้อขายไฟฟ้าเสรี ชูโอกาสไทยเป็นศูนย์กลางส่งผ่านพลังงานภูมิภาค พร้อมต่อยอดธุรกิจจากต้นน้ำสู่ปลายน้ำ ผ่านกลยุทธ์ Vertical Integration รองรับระบบพลังงานเชื่อมโยงในอนาคต


ท่ามกลางความผันผวนของตลาดพลังงานโลกและความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานพลังงาน หลายประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรืออาเซียน ต่างเร่งปรับยุทธศาสตร์เพื่อสร้างความมั่นคงด้านพลังงาน ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งพลังงานภายนอกภูมิภาค และเพิ่มสัดส่วนพลังงานทางเลือก ควบคู่กับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในระยะยาว

โดยเฉพาะสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางช่วงต้นปี 2569 ซึ่งส่งผลกระทบต่อเส้นทางขนส่งพลังงานสำคัญบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ กลายเป็นปัจจัยเร่งให้หลายประเทศหันมาทบทวนความมั่นคงด้านพลังงาน และให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งจัดหาพลังงานมากขึ้น ทั้งจากทรัพยากรภายในประเทศ พลังงานหมุนเวียน และความร่วมมือด้านพลังงานระหว่างประเทศ

นายเดวิด แวน ดาว ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท พีเอสจี คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) หรือ PSGC เปิดเผยว่า การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงการตอบสนองต่อสถานการณ์ระยะสั้น แต่สะท้อนทิศทางการเปลี่ยนผ่านโครงสร้างพลังงานของอาเซียน ซึ่งต้องสร้างสมดุลระหว่าง 3 เป้าหมายหลัก ได้แก่ ความมั่นคงทางพลังงาน (Energy Security) ความสามารถในการเข้าถึงพลังงานในราคาที่เหมาะสม (Affordability) และความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม (Sustainability) เพื่อมุ่งสู่เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero)

ทั้งนี้ PSGC มองว่าการเปลี่ยนผ่านพลังงานของอาเซียนสามารถแบ่งออกเป็น 3 ระยะสำคัญ ได้แก่ การผลิตพลังงานเพื่อใช้ภายในประเทศ การเชื่อมโยงพลังงานข้ามพรมแดน และการพัฒนาระบบซื้อขายไฟฟ้าระดับภูมิภาค โดยทั้ง 3 ระยะอาจเกิดขึ้นควบคู่กันตามความพร้อมของแต่ละประเทศ ซึ่งปัจจุบันหลายประเทศยังให้ความสำคัญกับการสร้างความมั่นคงจากทรัพยากรภายในประเทศ ขณะที่ความร่วมมือข้ามพรมแดนเริ่มขยายตัว และมีโครงการนำร่องด้านการซื้อขายไฟฟ้าระหว่างหลายประเทศแล้ว

เฟสที่ 1 ผลิตใช้เอง สร้างความมั่นคงพลังงานภายในประเทศ

ในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศสมาชิกอาเซียนพึ่งพาทรัพยากรพลังงานภายในประเทศเป็นหลัก โดยเฉพาะก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน และพลังงานน้ำ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม อย่างไรก็ตาม ความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้หลายประเทศจำเป็นต้องวางแผนเพิ่มกำลังการผลิตและกระจายแหล่งพลังงานเพื่อรองรับการเติบโตในอนาคต

สำหรับประเทศไทย ข้อมูลตามร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า หรือ PDP 2026 ที่ PSGC นำมาอ้างอิง ประเมินว่าความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากประมาณ 36,000 เมกะวัตต์ในปี 2569 เป็น 74,000–80,000 เมกะวัตต์ในปี 2593 ภายใต้กรณีฐาน โดยมีปัจจัยสนับสนุนจากการเติบโตของยานยนต์ไฟฟ้า ศูนย์ข้อมูล (Data Center) และกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ใช้พลังงานไฟฟ้าเพิ่มขึ้น

แนวโน้มดังกล่าวทำให้ประเทศไทยมีความจำเป็นต้องพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าใหม่กว่า 50,000 เมกะวัตต์ในช่วงปี 2569–2580 ตามกรอบสมมติฐานในร่างแผน โดยมุ่งเพิ่มสัดส่วนพลังงานแสงอาทิตย์และระบบกักเก็บพลังงาน เพื่อรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าและเพิ่มความยืดหยุ่นของระบบไฟฟ้าในระยะยาว

ขณะที่ประเทศเวียดนาม ซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศที่มีความต้องการใช้พลังงานเติบโตสูงของภูมิภาค วางสมมติฐานเศรษฐกิจขยายตัวเฉลี่ยประมาณ 10% ต่อปีในช่วงปี 2569–2573 ส่งผลให้ความต้องการใช้ไฟฟ้าเชิงพาณิชย์และความต้องการไฟฟ้าสูงสุดมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าในระยะสองทศวรรษ

แม้เวียดนามยังพึ่งพาถ่านหินในการผลิตไฟฟ้าในสัดส่วนประมาณครึ่งหนึ่งของระบบ แต่แผนพัฒนาไฟฟ้าฉบับปรับปรุง (Revised PDP8) กำหนดทิศทางไม่พัฒนาโรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งใหม่หลังปี 2573 สะท้อนความพยายามสร้างสมดุลระหว่างความต้องการพลังงานที่เพิ่มขึ้นกับการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ

เฟสที่ 2 เชื่อมต่อข้ามพรมแดน เพิ่มทางเลือกจัดหาพลังงาน

เมื่อความต้องการใช้พลังงานเพิ่มขึ้นจนทรัพยากรภายในประเทศไม่เพียงพอ การเชื่อมโยงโครงสร้างพื้นฐานพลังงานระหว่างประเทศจึงมีบทบาทมากขึ้น โดยเฉพาะการซื้อขายไฟฟ้าจากประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อเพิ่มความมั่นคงด้านพลังงานและลดต้นทุนการพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าใหม่

หนึ่งในกลไกสำคัญคือโครงการโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid: APG) ซึ่งมีเป้าหมายส่งเสริมการเชื่อมโยงระบบไฟฟ้าของประเทศสมาชิก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรพลังงานร่วมกัน และรองรับการซื้อขายไฟฟ้าระหว่างประเทศในอนาคต

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าข้ามพรมแดนของอาเซียนที่ผ่านมา ยังมีข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานและรูปแบบการซื้อขาย โดยข้อมูลที่ PSGC นำเสนอระบุว่า ตลอดระยะเวลากว่า 50 ปี ภูมิภาคมีการลงทุนสายส่งไฟฟ้าข้ามพรมแดนประมาณ 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และราว 85% เป็นระบบส่งไฟฟ้าทิศทางเดียว จากแหล่งผลิตไปยังประเทศผู้ซื้อ เช่น การส่งไฟฟ้าจาก สปป.ลาว มายังประเทศไทย

รูปแบบดังกล่าวส่วนใหญ่ดำเนินงานผ่านสัญญาซื้อขายไฟฟ้าระหว่างคู่สัญญาเป็นรายโครงการ ทำให้การใช้โครงข่ายยังมีข้อจำกัดในการเปิดให้ผู้ซื้อและผู้ขายรายอื่นเข้าถึงระบบร่วมกัน

สำหรับ PSGC การดำเนินธุรกิจจัดหาและขนส่งถ่านหินจาก สปป.ลาว ไปยังประเทศเวียดนาม ภายใต้กรอบความร่วมมือระหว่างรัฐบาลทั้งสองประเทศ เป็นตัวอย่างของการเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทานพลังงานข้ามพรมแดน ซึ่งไม่ได้อาศัยเพียงโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่ง แต่ยังต้องให้ความสำคัญกับความร่วมมือระหว่างภาครัฐ การบริหารจัดการโลจิสติกส์ และการรับมือกับความเสี่ยงจากสภาพอากาศที่อาจกระทบต่อเส้นทางขนส่ง

บริษัทมองว่าประสบการณ์ดังกล่าวสามารถนำมาต่อยอดในการพัฒนาธุรกิจพลังงานระดับภูมิภาค โดยเฉพาะการสร้างความร่วมมือกับพันธมิตรและการพัฒนาระบบบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานพลังงานที่มีความซับซ้อนมากขึ้นในอนาคต

เฟสที่ 3 ซื้อขายไฟฟ้าเสรี พัฒนาโครงข่ายพลังงานระดับภูมิภาค

สำหรับระยะที่สาม PSGC มองว่าอาเซียนมีโอกาสพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าจากระบบส่งไฟฟ้าเฉพาะโครงการ ไปสู่ระบบที่สามารถรับและส่งไฟฟ้าได้สองทิศทาง รวมถึงส่งผ่านประเทศที่สาม เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ซื้อและผู้ขายไฟฟ้าในภูมิภาคสามารถทำธุรกรรมภายใต้กฎเกณฑ์ร่วมกัน

ปัจจุบันอาเซียนมีโครงการนำร่องที่สะท้อนทิศทางดังกล่าวแล้ว ได้แก่ โครงการบูรณาการซื้อขายไฟฟ้า สปป.ลาว–ไทย–มาเลเซีย–สิงคโปร์ (Lao PDR–Thailand–Malaysia–Singapore Power Integration Project: LTMS-PIP) ซึ่งเป็นการซื้อขายไฟฟ้าระหว่างหลายประเทศครั้งแรกของภูมิภาค โดยส่งไฟฟ้าจาก สปป.ลาว ผ่านประเทศไทยและมาเลเซียไปยังสิงคโปร์

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าที่เชื่อมโยงกันอย่างเต็มรูปแบบยังต้องใช้เงินลงทุนจำนวนมาก โดยข้อมูลที่ PSGC อ้างอิงประเมินว่าภูมิภาคจำเป็นต้องลงทุนประมาณ 27,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2583 หรือมากกว่า 14 เท่าของมูลค่าการลงทุนสายส่งข้ามพรมแดนที่ผ่านมา

ทั้งนี้ ศูนย์พลังงานอาเซียน (ASEAN Centre for Energy: ACE) เสนอแนวทางพัฒนากฎเกณฑ์รองรับการซื้อขายไฟฟ้าระหว่างหลายประเทศในช่วงปี 2574–2588 ก่อนต่อยอดสู่การใช้กำลังผลิตสำรองร่วมกันในระดับภูมิภาคระยะยาว

ภายใต้แนวโน้มดังกล่าว ประเทศไทยมีโอกาสพัฒนาบทบาทเป็นศูนย์กลางส่งผ่านไฟฟ้าจากกลุ่มประเทศลุ่มน้ำโขงไปยังอาเซียนตอนใต้ โดย สปป.ลาว มีแนวโน้มเป็นผู้ส่งออกไฟฟ้าสุทธิรายสำคัญของภูมิภาค ขณะที่ไทยและเวียดนามมีแนวโน้มเป็นผู้นำเข้าสุทธิ

นอกจากนี้ เวียดนามยังมีแผนพัฒนาการส่งออกไฟฟ้าไปยังสิงคโปร์และมาเลเซียภายในปี 2578 ซึ่งจะเพิ่มบทบาทของการเชื่อมโยงโครงข่ายไฟฟ้าในภูมิภาคมากขึ้น

ศูนย์พลังงานอาเซียนประเมินว่า หากสามารถพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าเชื่อมโยงกันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ อาจช่วยลดความจำเป็นในการลงทุนกำลังผลิตไฟฟ้าใหม่ของภูมิภาคได้ประมาณ 12% และลดต้นทุนการผลิตไฟฟ้าในระยะยาวได้ประมาณ 17% จากการใช้ทรัพยากรและกำลังการผลิตไฟฟ้าร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

อีกประเด็นสำคัญคือการพัฒนาระบบกักเก็บพลังงาน เพื่อรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงเวลา โดยเฉพาะกรณีประเทศไทยที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดมีแนวโน้มเคลื่อนจากช่วงบ่ายไปสู่ช่วงค่ำ ซึ่งเป็นเวลาที่กำลังผลิตจากพลังงานแสงอาทิตย์ลดลง

การเชื่อมโยงโครงข่ายไฟฟ้าข้ามพรมแดนจึงมีโอกาสช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ระบบกักเก็บพลังงาน ทั้งแบตเตอรี่ซึ่งเหมาะสำหรับการจ่ายไฟและปรับสมดุลในระยะสั้น และโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ (Pumped Storage Hydropower: PSH) ซึ่งสามารถกักเก็บและจ่ายพลังงานได้ในปริมาณมากเป็นระยะเวลานาน

สำหรับประเทศไทย ร่าง PDP 2026 ระบุแผนพัฒนาโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย หรือ กฟผ. เพิ่มเติม 3 โครงการ รวมกำลังผลิตประมาณ 2,480 เมกะวัตต์ ได้แก่ โครงการเขื่อนจุฬาภรณ์ เขื่อนวชิราลงกรณ และโครงการกะทูน โดยมีกรอบทยอยจ่ายไฟฟ้าในช่วงปี 2577–2580

PSGC วางทิศทางขยายธุรกิจจากต้นน้ำสู่ปลายน้ำ

นายเดวิด กล่าวว่า การเปลี่ยนผ่านพลังงานของภูมิภาคต้องดำเนินการให้สอดคล้องกับความพร้อมของระบบไฟฟ้าและโครงสร้างพื้นฐานในแต่ละประเทศ ไม่ใช่มุ่งลดการใช้พลังงานรูปแบบเดิมอย่างรวดเร็วเพียงด้านเดียว แต่ต้องพิจารณาความมั่นคง ต้นทุน และประสิทธิภาพของระบบโดยรวมควบคู่กัน

“การเปลี่ยนผ่านพลังงานที่ยั่งยืนไม่ได้วัดจากความเร็วในการละทิ้งพลังงานเดิม แต่วัดจากความสามารถในการเดินให้สอดคล้องกับความพร้อมของระบบในแต่ละเฟส วันนี้อาเซียนกำลังเคลื่อนจากยุคที่แต่ละประเทศถามว่าจะผลิตไฟฟ้าจากอะไร ไปสู่ยุคที่ต้องถามว่าจะเชื่อมต่อกับใคร และในที่สุดจะซื้อขายพลังงานกันอย่างไร ผู้เล่นที่เข้าใจจังหวะนี้และวางรากฐานไว้ล่วงหน้าจะเป็นผู้สร้างมูลค่าได้มากที่สุดในห่วงโซ่พลังงานของภูมิภาค” นายเดวิด กล่าว

ปัจจุบัน PSGC ดำเนินธุรกิจในห่วงโซ่อุปทานพลังงานผ่านการลงทุนใน Nam Tien Limited Liability Company หรือ NT ซึ่งประกอบธุรกิจเหมืองใน สปป.ลาว และส่งออกถ่านหินข้ามพรมแดนให้แก่ผู้ซื้อที่เป็นรัฐวิสาหกิจของเวียดนาม ภายใต้กรอบความร่วมมือระหว่างรัฐบาลลาวและเวียดนาม

บริษัทมองว่าธุรกิจดังกล่าวมีบทบาทสนับสนุนความมั่นคงด้านพลังงานในระยะแรกของการเปลี่ยนผ่าน ขณะเดียวกันยังเป็นฐานประสบการณ์ด้านการจัดหาและบริหารห่วงโซ่อุปทานพลังงานข้ามพรมแดน ซึ่งสามารถต่อยอดไปสู่โอกาสทางธุรกิจในระยะถัดไป

สำหรับทิศทางการเติบโตในอนาคต PSGC มองโอกาสพัฒนาธุรกิจจากการขนส่งเชื้อเพลิงไปสู่การส่งพลังงานไฟฟ้า พร้อมพิจารณาขยายการดำเนินงานตามแนวทางการบูรณาการธุรกิจในแนวดิ่ง (Vertical Integration) จากต้นน้ำสู่กลางน้ำและปลายน้ำ เพื่อเพิ่มมูลค่าตลอดห่วงโซ่ธุรกิจพลังงาน

ทั้งนี้ บริษัทมีเป้าหมายเตรียมความพร้อมรองรับการพัฒนาระบบพลังงานเชื่อมโยงระดับภูมิภาค (Connected Energy) ซึ่งจะเปิดโอกาสให้เกิดการเชื่อมต่อโครงสร้างพื้นฐาน การบริหารจัดการพลังงาน และการซื้อขายพลังงานระหว่างประเทศเพิ่มมากขึ้น

PSGC มองว่าในช่วงทศวรรษข้างหน้า ความสำเร็จของการเปลี่ยนผ่านพลังงานอาเซียนจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาดเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเชื่อมโยงระหว่างประเทศ และการสร้างกลไกซื้อขายพลังงานร่วมกัน ซึ่งจะเป็นปัจจัยสำคัญต่อความมั่นคงทางพลังงานและการเติบโตของเศรษฐกิจในภูมิภาคระยะยาว

Back to top button