“คลัง” ผุดระบบเปิดข้อมูลจัดซื้อภาครัฐ สกัดโกงงบ 2 ล้านล้านบาท

“เอกนิติ” เดินหน้า e-GP Open Data เปิดข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเฉียด 2 ล้านล้านบาท สกัดทุจริต ฟื้นอันดับ CPI ไทย ด้าน “แพตริเซีย” ชูระบบตรวจสอบโครงการ พร้อมแจ้งเตือน ป.ป.ช.–สตง. หากพบราคาผิดปกติ หนุนไทยเข้า OECD ปี 2571


นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เปิดเผยว่า กระทรวงการคลังได้ประกาศแผน MOF Transformation เพื่อปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานของหน่วยงานในสังกัดตามแนวทางดี (DEE) ประกอบด้วย การเปิดเผยโปร่งใสตรวจสอบได้ (Disclosure & Transparency) การบริการภาครัฐที่สะดวกขึ้น (Easy) และการใช้เงินคุ้มค่าช่วยเหลือตรงจุด (Efficiency & Effectiveness) ซึ่งเปลี่ยนจากการรอจับผิด หรือแมวไล่จับหนู มาเป็นการส่องแสงให้เห็นปัญหาผ่านข้อมูลเปิด (Open Data) และข้อมูลที่เชื่อมโยงกัน (Connected Data) เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจร่วมกับคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI)

โดยกรมบัญชีกลางได้พัฒนาโครงการเปิดเผยข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐผ่านระบบ e-GP Open Data และมีการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐมีมูลค่าสูงถึงประมาณ 1.5 ล้านล้านบาทต่อปี หรือคิดเป็น 7% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ที่เกี่ยวข้องกับการใช้เงินภาษีของประชาชนโดยตรง เพื่อแก้ไขวิกฤตดัชนีรับรู้การทุจริต (CPI) ปี 2568 ที่ไทยมีคะแนนลดลงเหลือ 33 คะแนน จาก 100 คะแนน และร่วงลงมาอยู่อันดับ 116 จาก 182 ประเทศ อันดับที่ 8 ของอาเซียน ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของโลกที่ 42 คะแนน

ทั้งนี้ การเปิดเผยข้อมูลดังกล่าวจะช่วยสร้างประโยชน์ใน 3 มิติหลัก ได้แก่ 1. ประชาชนสามารถติดตาม ตรวจสอบ และมีส่วนร่วมดูแลเงินแผ่นดิน เพื่อร่วมสร้างความโปร่งใส 2. ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) สามารถเข้าถึงโอกาสได้อย่างเท่าเทียม ส่งเสริมการแข่งขัน และวางแผนธุรกิจล่วงหน้าได้ และ 3. ภาครัฐสามารถใช้จ่ายงบประมาณให้เกิดความคุ้มค่าสูงสุด รู้ราคากลางและราคาที่เป็นธรรม เพื่อนำงบประมาณที่ประหยัดได้ไปพัฒนาประเทศในส่วนอื่นต่อไป

นางแพตริเซีย มงคลวนิช อธิบดีกรมบัญชีกลาง กล่าวเพิ่มเติมว่า กรมบัญชีกลางได้ยกระดับการเปิดเผยข้อมูลให้สอดคล้องกับมาตรฐานข้อมูลการทำสัญญาแบบเปิด (Open Contracting Data Standard หรือ OCDS) ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลที่องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) กำหนดไว้ และครอบคลุมทั้งการเปิดเผยตลอดทั้งวงจร (End-to-End Disclosure) การยึดหลักเปิดเผยเป็นพื้นฐาน (Open by Default) มีความทันเวลาและเข้าถึงง่าย (Timely and Accessible)

ขณะเดียวกัน ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลผ่านเว็บไซต์ศูนย์ข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (www.gprocurement.go.th) ที่มีระบบกระดานสรุปข้อมูลเชิงภาพ (Visualization Dashboard) และระบบค้นหาโครงการที่ใช้งานง่ายคล้ายกูเกิล (Google) โดยรองรับการเชื่อมโยงข้อมูล API ที่อัปเดตทุกสัปดาห์ แบตช์ไฟล์ (Batch File) ที่อัปเดตรายเดือน และ RSS Feed ที่ส่งข้อมูลแบบ Real-time เพื่อแก้ปัญหาระบบล่มจากการดึงข้อมูลของภาคประชาสังคม

ส่วนผู้ใช้งาน ณ พื้นที่หน้างานก่อสร้าง สามารถสแกนคิวอาร์โค้ด (QR Code) เพื่อดูข้อมูลในระบบอีจีพี (e-GP) ได้ทันทีว่าโครงการใดใช้เงินภาษีสร้างอะไร ใครเป็นผู้รับจ้าง และมีกำหนดแล้วเสร็จเมื่อใด พร้อมทั้งยังสามารถค้นหาข้อมูลผู้ประกอบการเพื่อตรวจสอบประวัติการรับงานย้อนหลังได้ถึง 5 ปี ซึ่งปัจจุบันมีผู้ค้าภาครัฐในระบบกว่า 300,000 ราย แบ่งเป็น กลุ่มธุรกิจขนาดกลาง (Medium) ถึง 67% กลุ่มขนาดเล็ก (Small) 30% และกลุ่มรายย่อย (Micro) 2.5%

อย่างไรก็ตาม ในระยะถัดไปจะมีการต่อยอดเชื่อมโยงข้อมูลดังกล่าวเข้ากับสถาบันการเงิน เพื่อสนับสนุนให้ผู้ประกอบ SMEs เข้าถึงแหล่งเงินทุนได้มากขึ้น โดยจากการรวบรวมข้อมูลปีงบประมาณ 2569 มีโครงการผ่านระบบทั้งหมด 6.5 ล้านโครงการ วงเงินรวม 1.9 ล้านล้านบาท และช่วยประหยัดงบประมาณได้ประมาณ 4% เบื้องต้นมียอดจัดซื้อวัสดุวิทยาศาสตร์และการแพทย์สูงที่สุดกว่า 240,000 ล้านบาท ซึ่งมีกรมทางหลวงและกรมชลประทานเป็นหน่วยงานที่จัดซื้อสูงสุด

ด้านการแจ้งเตือนความผิดปกติ (Red Flags) กรมบัญชีกลางจะส่งสัญญาณเตือนกลับไปยังหน่วยงานต้นสังกัดและหน่วยงานตรวจสอบ ได้แก่ สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) โดยตรง หากพบราคาจัดซื้อสูงกว่าปกติ เพื่อดำเนินการพิจารณาตรวจสอบต่อไป

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลการบริหารสัญญาและสัญญาฉบับลงลายมือชื่อ บวกกับการเบิกจ่ายเงินยังอยู่ระหว่างการพัฒนาภายใต้โครงการ e-Contract และคาดการณ์ว่าจะมีความครบถ้วนสมบูรณ์มากขึ้นภายในปี 2571 รวมถึงโครงการจัดซื้อจัดจ้างแบบเฉพาะเจาะจงที่มีวงเงินต่ำกว่า 500,000 บาท ซึ่งมีสัดส่วนสูงถึง 95% ของจำนวนโครงการทั้งหมด และกำลังอยู่ระหว่างการทยอยขยายผลการจัดเก็บข้อมูลเช่นกัน

นอกจากนี้ มองว่าแม้การเปิดเผยข้อมูลการอุทธรณ์ของผู้ประกอบการในปัจจุบันจะดำเนินการผ่านระบบออนไลน์แล้ว แต่ยังไม่ได้นำมาแสดงบนหน้าเว็บไซต์เนื่องจากข้อมูลมีจำนวนมากและยังไม่ครบถ้วน ซึ่งทางกรมบัญชีกลางมีเป้าหมายที่จะเชื่อมโยงระบบ เพื่อให้สาธารณชนสามารถติดตาม (Track) ได้ในอนาคต ควบคู่ไปกับการเร่งนำเข้าข้อมูลการจ่ายเงินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและองค์กรอิสระ

ดังนั้น การเปิดเผยข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอย่างเป็นระบบและสอดคล้องกับมาตรฐานสากล ถือเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับความโปร่งใสและธรรมาภิบาล ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่สำคัญที่สุดในการเตรียมความพร้อมของประเทศไทยเพื่อยื่นสมัครเข้าสู่การเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ภายในปี 2571

Back to top button