
TDRI ผ่าซากเศรษฐกิจไทย AI หนุน GDP แต่จ้างงานน้อย กำลังซื้อทรุด โตไม่ทั่วถึง
TDRI เตือนเศรษฐกิจไทยปี 70 โตต่ำ 2.1% แม้ AI-Data Center หนุนตัวเลข GDP แต่ไม่ช่วยเพิ่มเงินในกระเป๋าประชาชน ซ้ำสร้างงานน้อย เสี่ยงโตแบบ K-Shape ขณะที่รายได้แรงงานโตช้า กำลังซื้ออ่อนแรง หนี้สาธารณะตึงตัว สะท้อนโจทย์ใหญ่เศรษฐกิจไทยที่ต้องเร่งผ่าตัดโครงสร้าง
ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เปิดเผยในงานเสวนา “KTC FIT Talk” หัวข้อ “THAILAND 2570: เศรษฐกิจไทยจะไปทางไหน เมื่อผู้บริโภคไม่เหมือนเดิม” ว่า เศรษฐกิจไทยยังเผชิญความท้าทายจากปัญหาเชิงโครงสร้างและความเสี่ยงจากเศรษฐกิจโลก คาดการณ์ว่า GDP ไทยปี 2569 จะขยายตัวประมาณ 2.4% ก่อนชะลอลงเหลือ 2.1% ในปี 2570 แม้การลงทุนในอุตสาหกรรม AI และ Data Center จะเข้ามาเป็นแรงขับเคลื่อนใหม่ แต่ประโยชน์ทางเศรษฐกิจยังไม่กระจายไปสู่ประชาชนอย่างทั่วถึง
ทั้งนี้ การเติบโตจาก AI มี 3 ช่องทางสำคัญ ได้แก่ การนำ AI มาเพิ่มผลิตภาพและกำไรให้ภาคธุรกิจ ซึ่งเป็นช่องทางที่สร้างผลบวกต่อเศรษฐกิจได้มากที่สุด แต่ปัจจุบันยังไม่เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมทั้งในไทยและต่างประเทศ ขณะที่การลงทุน Data Center และอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ช่วยพยุงเศรษฐกิจได้บางส่วน แต่เสี่ยงทำให้เกิดเศรษฐกิจแบบ K-Shape โดยธุรกิจที่เกี่ยวข้องเติบโต ขณะที่ภาคเศรษฐกิจอื่นขยายตัวต่ำกว่าอย่างมาก ส่วนการก่อสร้าง Data Center ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะแรก ทั้งภาคก่อสร้างและระบบไฟฟ้า แต่สร้างการจ้างงานระยะยาวค่อนข้างน้อย โดยการลงทุนระดับ 20,000 ล้านบาท อาจจ้างงานเพียงไม่กี่สิบคนเท่านั้น
สำหรับการลงทุน Data Center ในไทย แม้ยังมีโครงการเตรียมเข้ามาอีกมาก แต่ต้องระมัดระวังการใช้ไทยเป็นฐานหลีกเลี่ยงมาตรการควบคุมการส่งออกชิป AI ขั้นสูงของสหรัฐฯ โดยเฉพาะการส่งต่อชิปไปยังจีน ซึ่งอาจทำให้ไทยเผชิญความเสี่ยงด้านการค้าระหว่างประเทศ นอกจากนี้ การขยายตัวของ Data Center ยังเพิ่มความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง จากเดิมที่ไทยมีกำลังการผลิตไฟฟ้าสำรองค่อนข้างมาก อาจเปลี่ยนเป็นภาวะตึงตัวได้ในอนาคต
ดร.สมเกียรติ กล่าวว่า การปรับปรุงตัวเลขเศรษฐกิจและดัชนีผลผลิตภาคอุตสาหกรรม (NPI) ให้สะท้อนบทบาทของบริษัทอิเล็กทรอนิกส์ขนาดใหญ่ได้ถูกต้องมากขึ้น ไม่ใช่การตกแต่งตัวเลข แต่เป็นการปรับปรุงให้สอดคล้องกับโครงสร้างเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งจะช่วยให้ภาพเศรษฐกิจไทยในสายตานักลงทุนต่างชาติดีขึ้น และอาจส่งผลเชิงบวกต่อตลาดทุนในระยะแรก
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าประชาชนจะมีรายได้หรือเงินในกระเป๋าเพิ่มขึ้นทันที โดยรายได้แรงงานยังเติบโตช้าเพียง 2.3% ต่อปี ลดลงจากช่วงก่อนโควิดที่เคยขยายตัว 4.7% ขณะที่ดัชนีความเชื่อมั่นผู้บริโภคอยู่ต่ำกว่า 100 ต่อเนื่องมาหลายปี
ส่วนปัญหาเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจไทย สามารถแบ่งออกเป็น 3 โรค ได้แก่ โรคหวัด จากการขาดวินัยทางการคลังและการสร้างภาระหนี้เกินตัว ซึ่งสามารถแก้ไขได้ด้วยการบริหารการคลังอย่างเหมาะสม โรคข้อเข่าเสื่อม จากการเข้าสู่สังคมสูงวัยและจำนวนแรงงานลดลง ซึ่งเป็นปัญหาที่แก้ไขได้ยากที่สุด และโรคขาดความมั่นใจ ซึ่งเป็นปัญหาทางจิตวิทยาที่สามารถแก้ไขได้ด้วยการสร้างความชัดเจนด้านนโยบาย การปฏิรูปกฎระเบียบ และการเดินหน้าเป้าหมายเข้าเป็นสมาชิก OECD อย่างจริงจัง
ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมไทยยังเผชิญความท้าทายจากการแข่งขันและภาวะกำลังการผลิตส่วนเกินของจีน โดยการลงทุน EV และ Data Center ในปัจจุบันไม่ได้สร้างห่วงโซ่อุปทานและการจ้างงานในประเทศมากเท่ากับการลงทุนของค่ายรถยนต์ญี่ปุ่นในอดีต เนื่องจากชิ้นส่วนจำนวนมากนำเข้าจากจีนในราคาถูกกว่าการผลิตในประเทศ ส่วนการปรับภาษีสรรพสามิตรถยนต์ EV มีเป้าหมายสำคัญเพื่อรักษาฐานการผลิตรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) ให้ไทยยังเป็นฐานการผลิตสำหรับตลาดต่างประเทศที่โครงสร้างพื้นฐานสถานีชาร์จยังไม่พร้อม
อย่างไรก็ตาม ไทยยังต้องเผชิญการแข่งขันจากอินเดียที่กำลังก้าวขึ้นมาเป็นฐานการผลิตรถยนต์สันดาปที่มีต้นทุนใกล้เคียงกัน
ด้านความเสี่ยงจากเศรษฐกิจโลก ยังต้องติดตามนโยบายการค้าของสหรัฐฯ ผลการเจรจาภาษี และสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง โดยหัวใจสำคัญของการเจรจาการค้าคืออัตราภาษีของไทยเมื่อเทียบกับจีนและประเทศคู่แข่งในอาเซียนอย่างเวียดนามและอินโดนีเซีย หากไทยได้รับอัตราภาษีไม่เสียเปรียบประเทศเหล่านี้ จะยังรักษาความสามารถในการดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) ได้ ขณะเดียวกัน การเปิดเสรีทางการค้าต้องคำนึงถึงผู้ได้และเสียประโยชน์ เช่น การนำเข้าถั่วเหลืองจากสหรัฐฯ ที่อาจกระทบเกษตรกรไทย แต่เป็นประโยชน์ต่อผู้ผลิตอาหารสัตว์ รัฐบาลจึงต้องมีมาตรการเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบควบคู่กัน
ด้าน ดร.นณริฎ พิศลยบุตร นักวิชาการอาวุโส ด้านนโยบายเศรษฐกิจส่วนรวมและเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ TDRI กล่าวว่า เศรษฐกิจไทยยังมีความเปราะบางจากปัจจัยทั้งภายในและภายนอกประเทศ โดยเฉพาะข้อจำกัดทางการคลัง หนี้สาธารณะที่อยู่ใกล้เพดาน 70% ของ GDP และความเสี่ยงจากภัยแล้งรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นในช่วงไตรมาสแรก ซึ่งจะกระทบภาคเกษตรและกำลังซื้อประชาชน ขณะที่ภาคท่องเที่ยวปี 2569 คาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติประมาณ 33 ล้านคน ต่ำกว่าเป้าหมาย 35 ล้านคน แม้ได้แรงหนุนจากนักท่องเที่ยวระยะไกลที่มีกำลังใช้จ่ายสูงเข้ามาช่วยชดเชยบางส่วน
นอกจากนี้ พฤติกรรมผู้บริโภคกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเกิดกลุ่มผู้บริโภคใหม่ที่มีความต้องการแตกต่างกัน ทั้งกลุ่มกำลังซื้อสูง กลุ่ม DINKs หรือคู่รักที่ไม่มีบุตร กลุ่มผู้สูงอายุและผู้ดูแล กลุ่มที่มีข้อจำกัดด้านงบประมาณ รวมถึงกลุ่มผู้บริโภคดิจิทัล ขณะที่ AI เริ่มเข้ามามีบทบาทต่อการตัดสินใจซื้อสินค้าและบริการมากขึ้น
ส่วนธุรกิจการเงินเพื่อผู้บริโภคมีแนวโน้มเปลี่ยนผ่านไปสู่บริการ Buy Now Pay Later (BNPL) ธนาคารไร้สาขา (Virtual Bank) และบริการทางการเงินเฉพาะบุคคล (Personalized Finance) โดยต้องให้ความสำคัญกับการปล่อยสินเชื่ออย่างรับผิดชอบ
สำหรับกระแสยาลดน้ำหนักกลุ่ม GLP-1 เช่น Ozempic ยังเป็นอีกปัจจัยที่กำลังเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคทั่วโลกและในไทย โดยทำให้ความอยากอาหารและการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ลดลง ขณะที่ธุรกิจเสื้อผ้าอาจได้รับประโยชน์จากการซื้อเสื้อผ้าไซส์ใหม่หลังน้ำหนักลดลง หรือ Revenge Buying รวมถึงธุรกิจผลิตภัณฑ์บำรุงผิวและเวชสำอางที่มีโอกาสเติบโตจากความต้องการดูแลผิวหลังการลดน้ำหนักอย่างรวดเร็ว
ดร.นณริฎ กล่าวว่า ท่ามกลางเศรษฐกิจที่ยังมีความไม่แน่นอน ประชาชนควรปรับพฤติกรรมการใช้จ่ายโดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง รู้จักประเมินกำลังทางการเงินของตนเอง ใช้จ่ายอย่างเหมาะสมกับรายได้ ไม่ใช้จ่ายตามกระแสหรือเกินกำลัง เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางการเงินและรับมือกับความเสี่ยงทางเศรษฐกิจในระยะยาว
