“ศุภจี” เคลียร์ Joint Statement! ยันไม่รับสารเร่งเนื้อแดง–เปิดตลาด 99% ไม่ผูกมัด
เปิดเหตุผล “ศุภจี” เดินหน้า ART เร่งลดช่องว่างภาษีกับคู่แข่งอาเซียน หวังรักษาตลาดส่งออก 2.37 ล้านล้านบาท และการจ้างงาน 1.25 ล้านคน พร้อมคลายข้อกังวลปมเปิดตลาดสินค้าสหรัฐฯ
ตลอดสัปดาห์ที่ผ่านมา โลกหมุนเร็วเสียจนแทบไม่มีช่องว่างให้พักจากการติดตามข่าวสาร สำหรับแวดวงเศรษฐกิจระหว่างประเทศ หนึ่งในประเด็นที่ถูกจับตาและวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง คือ ทิศทางการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา หลังภาพการลงนามแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ปรากฏบนหน้าสื่อทั่วโลก

ท่ามกลางคำถามที่ตามมาว่า ไทยจะได้อะไร ต้องแลกกับอะไร และจะรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันบนเวทีการค้าโลกได้มากน้อยเพียงใด ภายใต้กรอบการเจรจาครั้งนี้
ภายหลังเดินทางกลับถึงประเทศไทย รัฐบาลได้ตั้งโต๊ะแถลงชี้แจงในหลายประเด็น โดยเฉพาะข้อกังวลเกี่ยวกับการลงนาม Joint Statement ระหว่างนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กับนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์
หนึ่งในคำอธิบายที่น่าสนใจและควรนำมาพิจารณา คือ คำแถลงของนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งได้อธิบายทั้งเหตุผลที่ไทยต้องเร่งเดินหน้า ART ต้นทุนทางเศรษฐกิจหากการเจรจาล่าช้า ตลอดจนเงื่อนไขการเปิดตลาดและจุดยืนของไทยบนโต๊ะเจรจา โดยมีสาระสำคัญดังนี้
- ถอดสมการภาษี 301 เมื่อคู่แข่งอาเซียนได้แต้มต่อ
นางศุภจี กล่าวว่า ประเทศในภูมิภาคเดียวกันที่ลงนาม ART กับสหรัฐฯ แล้ว เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ได้รับอัตราภาษีตามมาตรา 301 กรณีแรงงานบังคับ (Forced Labor) ที่ 10% ขณะที่ไทยเผชิญอัตราภาษีที่ 12.5% หากนำส่วนต่างภาษี 2.5 จุดเปอร์เซ็นต์มาคูณกับมูลค่าการส่งออกของไทยไปยังสหรัฐฯ ที่ 2.37 ล้านล้านบาท ถือเป็นมูลค่ามหาศาล
นอกจากนี้ นางศุภจี ระบุว่า สหรัฐฯ กำลังจะประกาศผลการสอบสวนตามมาตรา 301 กรณีกำลังการผลิตส่วนเกิน (Excess Capacity) ซึ่งหากไทยไม่เดินหน้า ART ก็มีความเสี่ยงที่ส่วนต่างของอัตราภาษีระหว่างไทยกับประเทศที่ลงนามความตกลงแล้วจะเพิ่มขึ้นอีก
อย่างไรก็ตาม นางศุภจี อธิบายว่า ขณะนี้ไทยยังไม่สามารถลงนาม ART ได้ เนื่องจากต้องผ่านกระบวนการอีกหลายขั้นตอน แต่การที่ไทยได้ลงนาม Joint Statement แล้ว ทำให้ไทยอยู่ในสถานะเดียวกับประเทศที่ลงนาม ART แล้ว
นางศุภจี กล่าวว่า ระหว่างการเดินทางไปยังเมืองเซินเจิ้น สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้พบกับรองผู้แทนการค้าสหรัฐฯ โดยจะเร่งดำเนินการให้เร็วที่สุดเพื่อให้อัตราภาษีตามมาตรา 301 กรณีแรงงานบังคับลดลงจาก 12.5% เหลือ 10% ขณะที่อัตราภาษีกรณีกำลังการผลิตส่วนเกินจะต้องอยู่ในระดับที่ไทยสามารถแข่งขันได้ เพื่อป้องกันไม่ให้ส่วนต่างภาษีเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ สหภาพยุโรป ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ ได้ลงนาม ART แล้ว ขณะที่อินเดีย จีน และเวียดนาม ยังอยู่ระหว่างการเจรจา หากสหรัฐฯ ประกาศผลการสอบสวนกรณีกำลังการผลิตส่วนเกิน และเวียดนามยังไม่สามารถบรรลุข้อตกลงกับสหรัฐฯ ได้ นางศุภจีประเมินว่าอัตราภาษีของเวียดนามจะเพิ่มสูงขึ้น ขณะที่ไทยจะสามารถแข่งขันกับเวียดนามได้ดีขึ้นจากส่วนต่างของอัตราภาษี ซึ่งเป็นเหตุผลที่ไทยต้องเร่งดำเนินการเจรจา
- รักษาตลาดส่งออก 2.37 ล้านล้านบาท–จ้างงาน 1.25 ล้านคน
สำหรับเหตุผลในการเดินหน้า ART นางศุภจี กล่าวว่า ไทยจะยังสามารถแข่งขันในตลาดสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของประเทศ โดยในปี 2568 ไทยเกินดุลการค้ากับสหรัฐฯ กว่า 7 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ
ขณะที่มูลค่าการส่งออกตามข้อมูลของกรมศุลกากรอยู่ที่ 2.37 ล้านล้านบาท และรัฐบาลยังพยายามรักษาการจ้างงานที่เกี่ยวข้องอย่างน้อย 1.25 ล้านคน รวมถึงการส่งออกสินค้าเกษตรของไทยไปยังสหรัฐฯ ซึ่งมีมูลค่าปีละ 1.7 แสนล้านบาท
นางศุภจี กล่าวว่า หลักการในการเจรจาไม่ได้ทำให้ประเทศไทยเสียประโยชน์ แต่เป็นความพยายามที่จะปกป้องตลาดส่งออกสินค้าเกษตรและการส่งออกในภาพรวม รวมถึงรักษาการจ้างงานกว่าล้านคน และขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ
ปัจจุบันมีนักลงทุนเข้ามาลงทุนในประเทศไทยจำนวนมาก เนื่องจากเชื่อมั่นว่าไทยมีศักยภาพในการแข่งขัน รัฐบาลจึงต้องการรักษาศักยภาพดังกล่าวไว้
- เปิดกรอบซื้อสินค้าสหรัฐฯ เพิ่มทางเลือกนำเข้า–เอกชนตัดสินใจ
นางศุภจี กล่าวถึงกรอบการจัดซื้อสินค้าจากสหรัฐฯ ว่า หากย้อนกลับไปถึงการเจรจาเรื่องภาษีระหว่างไทยกับสหรัฐฯ เมื่อปี 2568 สิ่งที่ประธานาธิบดีทรัมป์กล่าวถึงคือกรอบที่ได้ตกลงกันไว้เดิม ภายใต้กฎหมายว่าด้วยอำนาจทางเศรษฐกิจในภาวะฉุกเฉินระหว่างประเทศ (International Emergency Economic Powers Act: IEEPA) ซึ่งระบุว่า ไทยจะจัดซื้อสินค้าเกษตรเพิ่มขึ้น 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
กรอบดังกล่าวเป็นเรื่องจริงและมีการประกาศต่อสาธารณะแล้วว่า จะมีการจัดซื้อสินค้าเกษตร พลังงาน และเครื่องบินจากสหรัฐฯ
ทั้งนี้ ก่อนที่รัฐบาลชุดที่ผ่านมาจะบรรลุข้อตกลงว่าไทยจะจัดซื้อสินค้าอะไรและปริมาณเท่าใด ได้มีการหารือร่วมกับภาคเอกชน โดยการตกลงดังกล่าวไม่ได้หมายความว่ารัฐบาลจะเป็นผู้จัดซื้อสินค้า แต่เป็นการจัดซื้อโดยภาคเอกชน
สิ่งที่ดำเนินการในขณะนั้นคือการรวบรวมข้อมูลว่า สินค้าเกษตรที่ไทยจำเป็นต้องนำเข้าอยู่แล้ว เนื่องจากผลิตได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการในประเทศ มีมูลค่าเท่าใด ซึ่งสหรัฐฯ ต้องการเข้ามามีส่วนแบ่งในตลาดดังกล่าว
สำหรับการจัดซื้อสินค้าเกษตรมูลค่า 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นสินค้าที่ไทยผลิตไม่ได้หรือผลิตได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการในประเทศ เช่น กากถั่วเหลือง และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่ไทยผลิตได้ 5 ล้านตันต่อปี แต่มีความต้องการใช้ 9 ล้านตันต่อปี ดังนั้น การนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ จะช่วยลดความไม่สมดุลทางการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐฯ
นางศุภจี กล่าวว่า ในปี 2568 ไทยอยู่ในอันดับที่ 11 ของประเทศที่เกินดุลการค้ากับสหรัฐฯ ก่อนขยับขึ้นมาอยู่ในอันดับที่ 7 ในช่วงปลายปี 2568 และขึ้นมาอยู่ในอันดับที่ 5 ในช่วง 6 เดือนแรกของปี 2569
การแสดงเจตจำนงว่าจะจัดซื้อสินค้าใดจากสหรัฐฯ จึงเป็นการแสดงถึงผลประโยชน์ร่วมกัน โดยสินค้าดังกล่าวเป็นสินค้าที่ไทยจำเป็นต้องจัดซื้ออยู่แล้ว เพียงแต่เป็นการเพิ่มทางเลือกด้านแหล่งนำเข้า เช่น พลังงาน ซึ่งปัจจุบันไทยพึ่งพาพลังงานจากตะวันออกกลางกว่า 50% หากมีแหล่งพลังงานอื่นเพิ่มเติมก็จะเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย
เช่นเดียวกับการจัดซื้อเครื่องบิน ซึ่งไทยไม่สามารถประกอบเครื่องบินเองได้ การเปิดโอกาสให้สหรัฐฯ จึงเป็นการเพิ่มทางเลือกในการจัดซื้อ นอกเหนือจากเครื่องบินของประเทศอื่นที่ไทยจัดซื้ออยู่แล้ว
อย่างไรก็ตาม เรื่องดังกล่าวเป็นการดำเนินการของภาคเอกชน การตกลงในกรอบนี้ไม่ได้หมายความว่ารัฐบาลต้องจัดซื้อตามมูลค่าที่ระบุไว้ แต่ขึ้นอยู่กับราคา คุณภาพ และเงื่อนไขของสินค้าจากสหรัฐฯ ว่าตรงกับความต้องการของผู้ประกอบการ เกษตรกร หรือผู้ซื้อหรือไม่
“ถ้าไม่ซื้อก็ไม่มีอะไรเป็นข้อผูกมัด แต่เราต้องแสดงความจริงใจว่าเรามีเจตนารมณ์ว่าเราเปิดโอกาสให้เขา” นางศุภจี กล่าว

- เปิดตลาด 99% เพิ่มทางเลือก–คงมาตรการคุ้มครองสินค้าอ่อนไหว
นางศุภจี กล่าวว่า การแสดงเจตนารมณ์ในการเจรจาการค้าครอบคลุมทั้งเรื่องภาษี การเปิดตลาด และมาตรการที่ไม่เกี่ยวข้องกับภาษี อย่างไรก็ตาม อาจมีความเข้าใจสับสนเกี่ยวกับการเปิดตลาดให้สหรัฐฯ ในสัดส่วน 99% ซึ่งประธานาธิบดีทรัมป์ใช้คำว่าทั้งหมด
ที่ผ่านมาไทยได้ดำเนินการเปิดเสรีทางการค้าในระดับใกล้เคียงกันกับประเทศอื่น โดยบางประเทศมีการเปิดตลาด 100% และไทยได้ดำเนินการเปิดเสรีทางการค้ากับ 24 ประเทศมาแล้ว ซึ่งมีการดำเนินการมาเป็นระยะเวลา 20–30 ปี
ดังนั้น การเปิดตลาดให้สหรัฐฯ จึงเป็นการเปิดโอกาสให้สินค้าสหรัฐฯ เป็นสินค้าทางเลือก และสามารถเข้ามาแข่งขันในประเทศไทยได้เช่นเดียวกับประเทศอื่นที่ได้รับสิทธิประโยชน์ดังกล่าวไปแล้ว โดยไม่ได้หมายความว่าเมื่อเปิดตลาดแล้วประชาชนจะต้องซื้อสินค้าสหรัฐฯ เนื่องจากสิทธิในการเลือกซื้อสินค้ายังคงเป็นของประชาชนไทย
สำหรับหลักการในการเจรจา นางศุภจี กล่าวว่า สหรัฐฯ ไม่ได้มีความตั้งใจที่จะสร้างผลกระทบต่อผู้ประกอบการ ผู้ผลิต และเกษตรกรไทย หากมีสินค้าใดที่มีความอ่อนไหวและอาจสร้างผลกระทบ ไทยไม่ได้ตกลงเปิดตลาดโดยไม่มีเงื่อนไข แต่ยังสามารถกำหนดมาตรการคุ้มครอง เช่น โควตา และระเบียบการนำเข้าอื่น ๆ เพื่อปกป้องผู้ประกอบการและเกษตรกรไทย
- เปิดขั้นตอน ART ผ่าน ครม.–ประชาพิจารณ์–รัฐสภา
นางศุภจี กล่าวถึงข้อสังเกตที่ว่า Joint Statement ยังไม่มีรายละเอียดและเป็นเพียงกรอบความตกลงว่า เมื่อผ่านกระบวนการขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายแล้ว จะต้องนำเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรี (ครม.) จากนั้นจะนำออกมาทำประชาพิจารณ์ ก่อนนำเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา
เมื่อถึงขั้นตอนดังกล่าว หากมีข้อเสนอแนะจากฝ่ายต่าง ๆ รัฐบาลยินดีรับฟัง แต่ในขณะนี้ยังไม่สามารถนำรายละเอียดทั้งหมดออกมาเปิดเผยได้
นางศุภจี ยังแสดงความเสียใจต่อกรณีที่ความพยายามของรัฐบาลในการรักษาผลประโยชน์และศักยภาพในการแข่งขันของประเทศ ถูกนำไปตีความจากข้อมูลที่ยังไม่ครบถ้วน จนทำให้รัฐบาลถูกมองว่าดำเนินการในสิ่งที่สร้างความเสียหายต่อประเทศ
ทั้งนี้ เมื่อถึงกระบวนการที่ต้องเปิดเผยรายละเอียดของความตกลง จึงจะสามารถนำประเด็นต่าง ๆ มาพิจารณาและแสดงความคิดเห็นร่วมกันได้
- ยืนกรานไม่รับเนื้อสัตว์ที่มีสารเร่งเนื้อแดง
เมื่อถามว่า มีหลายประเด็นที่รัฐบาลชุดนี้ไม่เห็นด้วยกับข้อตกลงที่ผ่านมาใช่หรือไม่ นางศุภจี กล่าวว่า “ถูกต้อง” โดยกรอบความตกลง (Framework) ที่เปิดเผยเมื่อปี 2568 มีหลายประเด็น เช่น การที่ไทยต้องยอมรับเนื้อสัตว์ที่มีสารเร่งเนื้อแดง ซึ่งเป็นเรื่องที่ตนไม่เคยยอมรับ
นางศุภจี ยืนยันว่า ภายหลังการขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมาย รายละเอียดความตกลงที่จะนำออกมาเปิดเผยจะไม่มีเงื่อนไขดังกล่าว โดยไทยมีหน่วยงานที่ดูแลเรื่องนี้อยู่แล้ว จึงไม่ได้เป็นไปตามที่มีการกล่าวอ้าง

