รู้เท่าทันดิจิทัล

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เข้าร่วมการอภิปรายหัวข้อ “Safeguarding the AI Generation: Confronting Image-Based Abuse – From Harm to Prevention” ซึ่งเป็นเวทีหารือเกี่ยวกับแนวทางป้องกันความเสียหายจากการใช้ภาพในทางมิชอบในยุคปัญญาประดิษฐ์ จัดโดยบริษัท ไมโครซอฟท์ คอร์ปอเรชั่น ณ นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา การเข้าร่วมเวทีดังกล่าวมีขึ้นระหว่างการติดตามคณะนายกรัฐมนตรี ซึ่งเดินทางเข้าร่วมการประชุมสมัชชาสหประชาชาติ สมัยสามัญ ครั้งที่ 81 โดยนายไชยชนกได้แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับแนวทางรับมือภัยคุกคามออนไลน์ที่มีความซับซ้อนมากขึ้น จากการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI มาใช้ในการหลอกลวงและสวมรอย นายไชยชนกระบุว่า ปัญญาประดิษฐ์มีศักยภาพในการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะต่อผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม รวมถึงช่วยยกระดับการให้บริการของภาครัฐ และเพิ่มโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงบริการหรือโอกาสใหม่ได้มากขึ้น อย่างไรก็ตาม ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีดังกล่าวทำให้ภัยคุกคามบนโลกออนไลน์มีความซับซ้อนเพิ่มขึ้น โดยหนึ่งในความเสี่ยงสำคัญในช่วง 3-5 ปีข้างหน้า คือ ความยากในการแยกแยะระหว่างเนื้อหาจริงกับเนื้อหาที่ถูกสร้างหรือดัดแปลงด้วยปัญญาประดิษฐ์ ไม่ว่าจะเป็นภาพที่สร้างโดย AI วิดีโอปลอมเลียนแบบบุคคล หรือ Deepfake ตลอดจนการโคลนเสียง ซึ่งอาจถูกนำไปใช้เพื่อหลอกลวง สวมรอย คุกคาม หรือแสวงหาประโยชน์จากเด็กและกลุ่มเปราะบาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมมองว่า ประเด็นดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ แต่ยังเกี่ยวข้องกับความน่าเชื่อถือและความไว้วางใจในระบบดิจิทัล จึงจำเป็นต้องยกระดับระบบตรวจสอบยืนยันตัวตน และกลไกประเมินความน่าเชื่อถือของเนื้อหาให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น พร้อมกันนี้ ภาครัฐควรปรับแนวทางจากการรับมือภายหลังเกิดความเสียหาย ไปสู่การป้องกันความเสี่ยงล่วงหน้า ผ่านความร่วมมือระหว่างบริษัทเทคโนโลยี ผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม นักวิจัย สถาบันการเงิน และผู้ให้บริการโทรคมนาคม รวมถึงการทดลองมาตรการภายใต้พื้นที่ทดสอบทางกฎระเบียบ หรือ Regulatory Sandbox และโครงการนำร่องในสภาพแวดล้อมที่มีการควบคุม เพื่อประเมินทั้งโอกาสและความเสี่ยงก่อนนำไปใช้ในวงกว้าง สำหรับประเทศไทย นายไชยชนกยกตัวอย่างการดำเนินงานของศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หรือ AOC 1441 ซึ่งอาศัยการบูรณาการระหว่างหน่วยงานภาครัฐและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการรับมือกับปัญหาออนไลน์ โดยมองว่าขั้นต่อไปควรพัฒนาจากระบบที่ตอบสนองต่อเหตุการณ์อย่างรวดเร็ว ไปสู่ระบบที่สามารถป้องกันความเสียหายได้ก่อนเกิดเหตุ นายไชยชนกระบุว่า ไทยสนับสนุนแนวคิด “Safety-by-Design” หรือการออกแบบเทคโนโลยีโดยคำนึงถึงความปลอดภัยตั้งแต่ต้นทาง โดยการตรวจพบความเสี่ยงได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยเพิ่มโอกาสในการป้องกันความเสียหาย แทนการรอแก้ไขภายหลังเกิดเหตุแล้ว แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับทิศทางด้านธรรมาภิบาลดิจิทัล ซึ่งให้ความสำคัญกับการออกแบบระบบให้มีความปลอดภัยและมีความรับผิดชอบตั้งแต่ขั้นตอนการพัฒนา ทั้งการป้องกัน Deepfake การตรวจสอบความเสี่ยงของระบบ และการคุ้มครองผู้ใช้งานกลุ่มเปราะบาง ขณะเดียวกัน การกำกับดูแลเทคโนโลยีจำเป็นต้องสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองประชาชนกับการเปิดพื้นที่ให้เกิดนวัตกรรม โดยใช้หลักเกณฑ์ที่สอดคล้องกับระดับความเสี่ยง เพื่อไม่ให้มาตรการด้านความปลอดภัยกลายเป็นข้อจำกัดต่อการพัฒนาเทคโนโลยีที่มีความรับผิดชอบ ด้านการสร้างความรู้เท่าทันดิจิทัลให้แก่ประชาชน นายไชยชนกเห็นว่า ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงความสามารถในการใช้งานเทคโนโลยี แต่ต้องครอบคลุมถึงการรู้เท่าทันกลโกง การปกป้องข้อมูลส่วนบุคคล การตั้งคำถามกับข้อมูลที่พบเห็นหรือได้ยิน ตลอดจนความเข้าใจว่าเนื้อหาบางส่วนอาจถูกสร้างหรือดัดแปลงด้วย AI โดยมีหลักสำคัญคือ “หยุด ตั้งคำถาม และตรวจสอบ” ทั้งนี้ นายไชยชนกย้ำว่า เป้าหมายของภาครัฐไม่ใช่การสร้างความหวาดกลัวต่อการใช้ปัญญาประดิษฐ์ แต่ต้องการเพิ่มความรู้และความมั่นใจให้ประชาชนสามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีได้อย่างปลอดภัยและมีความรับผิดชอบ พร้อมปรับตัวให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีในอนาคต