การถือหุ้นทางอ้อม

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า วันนี้ (18 ก.ย.69) ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ตลท.) เผยแพร่ SET Note ฉบับที่ 11/2569 สรุปผลการศึกษาจากงานวิจัย 2 หัวข้อ ภายใต้ “โครงการสนับสนุนทุนวิจัย: ส่งเสริมพัฒนาศักยภาพธุรกิจครอบครัวไทย” ซึ่งพบว่า ความยืดหยุ่นของธุรกิจครอบครัวสัมพันธ์กับโครงสร้างการถือหุ้น บรรษัทภิบาล และความสามารถในการปรับตัว ขณะเดียวกันยังพบช่องว่างค่าตอบแทนระหว่างกรรมการชายและกรรมการหญิงในบริษัทจดทะเบียน ทั้งนี้ ตลท. ได้พัฒนาฐานข้อมูลธุรกิจครอบครัวของบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยและตลาดหลักทรัพย์ เอ็ม เอ ไอ (mai) พร้อมสนับสนุนทุนวิจัยรวมกว่าล้านบาทแก่นักวิจัย 11 คน ครอบคลุม 6 หัวข้อ เพื่อสร้างองค์ความรู้ด้านการสืบทอดกิจการ การบริหารจัดการ และการปรับตัวเข้าสู่ยุคดิจิทัล สำหรับงานวิจัยหัวข้อ “Family Business Governance and Resilience in Thai Listed Companies: The Moderating Role of Adaptability” ของผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปานแก้วตา ลัคนาวานิช และคณะ ศึกษาปัจจัยที่ช่วยเสริมสร้างความยืดหยุ่นให้แก่ธุรกิจครอบครัวไทย ผ่านความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างการถือหุ้น คะแนนการกำกับดูแลกิจการ และความยืดหยุ่นทางธุรกิจ การศึกษาครอบคลุมบริษัทจดทะเบียนที่เป็นธุรกิจครอบครัวในตลาดหุ้นไทย ระหว่างปี 2563–2567 ซึ่งเป็นช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 จนถึงช่วงฟื้นตัว โดยแบ่งธุรกิจครอบครัวออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ธุรกิจที่สมาชิกครอบครัวถือหุ้นบริษัทจดทะเบียนโดยตรง และธุรกิจที่สมาชิกครอบครัวถือหุ้นทางอ้อมผ่านบริษัทหรือนิติบุคคลของครอบครัว ผลการศึกษาพบว่า คะแนนบรรษัทภิบาลของบริษัทจดทะเบียนที่เป็นธุรกิจครอบครัวมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะที่สภาพคล่องปรับตัวสูงขึ้นและการก่อหนี้มีแนวโน้มลดลง สะท้อนว่าหลังการแพร่ระบาดหรือในช่วงฟื้นตัวจากวิกฤต ธุรกิจครอบครัวมีแนวโน้มใช้กลยุทธ์บริหารงานแบบอนุรักษ์นิยมเพิ่มขึ้น เมื่อเปรียบเทียบโครงสร้างการถือหุ้นทั้ง 2 รูปแบบ พบว่า ธุรกิจครอบครัวที่สมาชิกถือหุ้นทางอ้อมหรือถือผ่านบริษัทและนิติบุคคลของครอบครัว มีความยืดหยุ่นและคล่องตัวกว่าธุรกิจที่สมาชิกครอบครัวถือหุ้นบริษัทจดทะเบียนโดยตรง เนื่องจากโครงสร้างการถือหุ้นทางอ้อมมีความโปร่งใสและต้องอาศัยการบริหารจัดการแบบมืออาชีพมากกว่า รวมถึงเปิดโอกาสให้บุคลากรมืออาชีพเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารงาน นอกจากนี้ ธุรกิจครอบครัวที่ถือครองหุ้นทางอ้อมมีอัตราผลตอบแทนต่อผู้ถือหุ้นและอัตรากำไรสุทธิสูงกว่าธุรกิจที่ถือหุ้นทางตรงอย่างมีนัยสำคัญ แต่ไม่พบผลเชิงบวกต่อสภาพคล่องหรือกระแสเงินสดอย่างมีนัยสำคัญ ผลการศึกษายังสะท้อนว่า ความยืดหยุ่นของธุรกิจครอบครัวไม่ได้พิจารณาจากผลกำไรเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงประสิทธิภาพในการจัดการสินทรัพย์และสินค้าคงเหลือ โดยเฉพาะการบริหารสินค้าคงเหลือ ซึ่งเป็นตัวเร่งสำคัญที่ช่วยขยายผลเชิงบวกของบรรษัทภิบาลต่อความสามารถในการทำกำไร ส่วนงานวิจัยหัวข้อ “Director Remuneration and Gender Pay Gap in Family and Non-Family Listed Firms in Thailand” ของผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุนทรี เหล่าพัดจัน และศาสตราจารย์กิตติคุณแห่งมหาวิทยาลัยเวสเทิร์นออสเตรเลีย ดร.ศิริมล ตรีพงษ์กรุณา ศึกษาความแตกต่างและความเท่าเทียมในการจ่ายค่าตอบแทนกรรมการของบริษัทจดทะเบียนที่เป็นและไม่เป็นธุรกิจครอบครัว การศึกษาดังกล่าวใช้กลุ่มตัวอย่างบริษัทจดทะเบียนในตลาดหุ้นไทยระหว่างปี 2557–2563 รวม 2,030 ตัวอย่าง พบว่า โดยเฉลี่ยบริษัทจดทะเบียนที่เป็นธุรกิจครอบครัวจ่ายค่าตอบแทนให้กรรมการน้อยกว่าบริษัทจดทะเบียนที่ไม่เป็นธุรกิจครอบครัว อย่างไรก็ตาม บริษัทที่มีกรรมการอิสระในสัดส่วนสูงจะมีระบบจ่ายค่าตอบแทนที่สะท้อนผลการดำเนินงานจริง หรือ Pay-for-Performance ซึ่งเป็นสัญญาณของบรรษัทภิบาลที่ดี ขณะที่เมื่อพิจารณาตามประเภทกรรมการ พบว่า กรรมการอิสระได้รับค่าตอบแทนสูงกว่ากรรมการที่เป็นผู้บริหารและกรรมการที่ไม่ได้เป็นผู้บริหาร เมื่อเปรียบเทียบตามเพศ พบว่า ค่าตอบแทนของกรรมการชายและกรรมการหญิงแตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยกรรมการชายได้รับค่าตอบแทนสูงกว่ากรรมการหญิง ยกเว้นกรรมการหญิงที่เป็นกรรมการบริหารของบริษัทจดทะเบียนที่ไม่เป็นธุรกิจครอบครัว และกรรมการหญิงที่เป็นกรรมการอิสระของบริษัทจดทะเบียนที่เป็นธุรกิจครอบครัว ขณะเดียวกัน บริษัทที่มีสัดส่วนกรรมการหญิงเพิ่มขึ้นและมีประธานเจ้าหน้าที่บริหารเป็นผู้หญิง มีแนวโน้มช่วยลดช่องว่างค่าตอบแทนระหว่างเพศ โดยเฉพาะค่าตอบแทนกรรมการภายนอก ซึ่งประกอบด้วยกรรมการอิสระและกรรมการที่ไม่ได้เป็นผู้บริหาร ตลท.ระบุว่า ผลการวิจัยทั้งสองหัวข้อสามารถนำไปต่อยอดสู่การเปลี่ยนผ่านธุรกิจครอบครัวไปสู่การบริหารแบบมืออาชีพ ด้วยการปรับโครงสร้างกำกับดูแลให้โปร่งใส พร้อมส่งเสริมการเปลี่ยนรูปแบบจากการถือหุ้นโดยตรงของสมาชิกครอบครัวไปสู่การถือหุ้นผ่านบริษัทหรือนิติบุคคลของครอบครัว ซึ่งอาจช่วยลดความขัดแย้งทางผลประโยชน์ภายในครอบครัว และเพิ่มความคล่องตัวในการระดมทุนและดำเนินธุรกิจ นอกจากนี้ ความหลากหลายทางเพศไม่เพียงเป็นมิติทางสังคม แต่ยังอาจเกี่ยวข้องกับประสิทธิภาพของคณะกรรมการบริษัท โดยหากธุรกิจครอบครัวไทยสามารถพัฒนาไปสู่องค์กรที่มีความยืดหยุ่น พร้อมกำกับดูแลค่าตอบแทนอย่างเท่าเทียมและโปร่งใส จะช่วยให้สามารถใช้ประโยชน์จากตลาดหุ้นไทยเพื่อสนับสนุนการเติบโตของธุรกิจได้อย่างแข็งแกร่งและยั่งยืนในระยะยาว