พาราสาวะถี

สถานการณ์วิกฤตของน้ำท่วมในพื้นที่กรุงเทพฯ และพื้นที่ใกล้เคียงทั้งนนทบุรี ปทุมธานี และสมุทรปราการ ถือเป็นการตบหน้าฉาดใหญ่ให้บทเรียนราคาแพงกับรัฐบาล จากบทสัมภาษณ์ของ ทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี ที่บอกว่ารัฐบาลสามารถบริหารจัดการสถานการณ์น้ำได้ “เอาอยู่” แต่นับตั้งแต่เย็นของวันศุกร์ที่ผ่านมาจนถึงวันนี้ เจ้าตัวออกมายอมรับแล้วว่า “เอาไม่อยู่” ซ้ำรอยคำพูดของ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรีที่เคยพูดวลีนี้เมื่อคราวน้ำท่วมเมื่อปี 2554

แต่พอเปรียบเทียบกันอย่างละเอียดแล้วต้องบอกว่า ครั้งนั้นเป็นเรื่องสุดวิสัยใครมาเป็นรัฐบาลก็ไม่มีทางป้องกันได้ ส่วนปัจจุบันมันชวนเกิดปุจฉาสารพัด โดยเฉพาะ หลายพื้นที่เป็นจุดที่ไม่เคยถูกน้ำท่วมมาก่อน แล้วทำไมประชาชนจึงต้องกลายเป็นผู้ประสบภัยชนิดตั้งตัวกันไม่ทัน เมื่อย้อนไปดูข้อมูลเปรียบเทียบระหว่างปี 2554 กับปี 2569 เห็นจุดแตกต่างกันอย่างชัดเจน และชี้ชวนให้คนคิดตามถึงความสามารถในการบริหารจัดการเรื่องนี้ของรัฐบาล

อย่างแรกเรื่องของ ปริมาณน้ำฝนปี 2554 พบว่า ฝนมาเร็วและมีปริมาณฝนมากกว่าปกติ ปริมาณน้ำฝนสูงกว่าค่าเฉลี่ยเกือบทุกเดือน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม ปริมาณฝนรวมทั้งปีสูงถึง 1,826 มิลลิเมตร มากกว่าปกติ 25% นอกจากนั้น ยังถูกพายุถล่มถึง 5 ลูก ถ้าจำกันได้คือ พายุโซนร้อนนกเต็น พายุโซนร้อนไหหม่า พายุโซนร้อนไห่ถาง พายุไต้ฝุ่นเนสาด และพายุไต้ฝุ่นนาลแก ทำให้ฝนตกหนักต่อเนื่องมาจากพายุแต่ละลูก แล้วยังมีร่องมรสุมที่พาดผ่านประเทศ ไทยเป็นระยะ ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงพฤศจิกายน ปีนั้นยังเผชิญกับปรากฏการณ์ลานีญาที่ส่งผลให้ปริมาณฝนของประเทศไทยเพิ่มขึ้น อีกต่างหาก

ขณะที่ ในปีนี้ ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยถือว่าน้อยกว่าที่ควรจะเป็น ไม่มีพายุที่ทำให้เกิดภาวะฝนตกหนักต่อเนื่อง ประกอบกับโลกกำลังเผชิญปรากฏการณ์ “เอลนีโญ” ทำให้เสี่ยงเกิดภัยแล้งและมีฝนน้อยกว่าปกติ มีการคาดการณ์ภาพรวมน้ำฝนจากกรมอุตุนิยมวิทยา โดยรวมจะน้อยกว่าปีที่แล้ว และ ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยปกติประมาณ 10% แต่ก็เป็นไปตามสูตรของการพยากรณ์ก็คือ ช่วงเดือนสิงหาคมถึงกันยายนฝนจะตกชุกหนาแน่น ต้องเฝ้าระวังฝนตกหนัก น้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และน้ำล้นตลิ่งในหลายพื้นที่

สิ่งสำคัญของสถานการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2554 ก็คือ การระบายน้ำเขื่อนเจ้าพระยาที่จะไหลลงสู่พื้นที่ตอนล่างอยู่ที่ระดับ 3,721 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ขณะที่ปีนี้การระบายน้ำอยู่ที่ 1,950 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที เช่นเดียวกับ ปริมาณน้ำที่ไหลลงเขื่อนทั่วประเทศในปีมหาอุทกภัยทุบทุกสถิติที่ 71,769 ล้านลูกบาศก์เมตร ส่วนปีนี้ 30,675 ล้านลูกบาศก์เมตร นั่นจึงทำให้ ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นักวิชาการด้านทะเลและสิ่งแวดล้อม อาจารย์คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ยืนยันว่า โอกาสที่จะเกิดมหาอุทกภัยจากการที่น้ำค่อย ๆ ไหลท่วมแต่ละจังหวัดเหมือนปี 2554 แทบเป็นไปไม่ได้

พร้อมกับชี้ว่า ปีนี้ประเทศไทยกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญซึ่งฝนจะน้อยกว่าปกติ และกำลังเข้าสู่สภาวะซูเปอร์เอลนีโญ ยังไม่มีพายุหมุนเขตร้อนที่ส่งผลกระทบโดยตรงกับไทย แต่ เหตุที่ทำให้น้ำท่วมในพื้นที่กทม.และใกล้เคียงเวลานี้ เกิดจากฝนที่ตกเป็นจุด ๆ ที่มีความรุนแรงมากกว่าเดิมจากภาวะโลกร้อน เนื่องจากน้ำทะเลระเหยมากขึ้น ไอน้ำในชั้นบรรยากาศเพิ่มขึ้นประมาณ 7% ต่ออุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นทุก 1 องศาเซลเซียส เรียกว่าฟ้าฉ่ำน้ำเป็นพิเศษ จึงทำให้เกิดน้ำขังรอการระบายระดับสูงเฉพาะพื้นที่ได้

โดยเฉพาะพื้นที่เสี่ยงทางภูมิศาสตร์ที่เป็นพื้นที่แอ่งระบายน้ำยาก เช่น เมืองพัทยา และหลายเขตในกรุงเทพฯ  รวมถึงน้ำท่าที่มีเยอะและไหลท่วมบริเวณได้ เช่น พระนครศรีอยุธยา ปราจีนบุรี ความเห็นดังกล่าวสอดรับกับ เสรี ศุภราทิตย์ ผู้อำนวยการศูนย์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและภัยพิบัติ มหาวิทยาลัยรังสิต และรองประธานมูลนิธิสภาเตือนภัยพิบัติแห่งชาติ ผู้ที่เคยมีบทบาทจากสถานการณ์น้ำท่วมปี 2554 ที่ชี้ว่า ปริมาณน้ำฝนที่ตกในกรุงเทพฯ ตอนนี้ถือว่าสูงผิดปกติสะสมทะลุ 300 มิลลิเมตร ทั้งที่ที่ผ่านมา หลายพื้นที่ของกรุงเทพฯ แค่ปริมาณน้ำฝนเพียง 60 มิลลิเมตรต่อเนื่องก็เกิดน้ำท่วมขังได้แล้ว

ตรงนั้นยังไม่สำคัญเท่า ความเห็นที่เสรีบอกว่า เมื่อเกิดฝนตกสะสมในปริมาณมากเช่นนี้ทำให้เกิดน้ำท่วมกระจายไปในหลายพื้นที่ที่สถานการณ์ดูท่วมหนักเนื่องจาก ขาดประเมินความเสี่ยงของความรุนแรง ซึ่งเป็นหน้าที่ของหน่วยงานท้องถิ่นที่ต้องมีการประเมินว่าหากมีปริมาณน้ำฝนเกิน 300 มิลลิเมตร น้ำจะท่วมในพื้นที่ไหนบ้าง เพื่อรับมือและแจ้งเตือนประชาชน จัดเตรียมเครื่องสูบน้ำให้เพียงพอและถูกจุด อย่างไรก็ตาม สถานการณ์น้ำท่วมหนนี้จะไม่เหมือนปี 2554 หากสามารถระบายน้ำได้เต็มที่ อาจท่วมนานที่สุดไม่เกิน 1 สัปดาห์

สำหรับคนกทม.ที่ต้องเดินทางในวันนี้ (28 กันยายน) คงต้องลุ้นกันเอา ซึ่งน่าจะพอโล่งใจได้บ้างถ้าฝนไม่ได้ตกมาซ้ำเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา เพราะ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม. ยืนยันว่า หากเป็นไปตามการคาดการณ์ จากแบบจำลองการพยากรณ์ของกรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่า ปริมาณฝนจะเริ่มเบาบางลงต่อเนื่อง จะช่วยให้ระบายน้ำที่ตกค้างในพื้นที่ได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น หากฝนหยุดตกและไม่มีปริมาณน้ำใหม่เข้ามาเติมในระบบ คาดว่าจราจรจะกลับมาปกติภายใน 2-3 วัน แต่พื้นที่ชุมชนต้องทำใจจะให้แห้งสนิทต้องใช้เวลา 2 สัปดาห์

แค่ระยะเวลาที่นับจากวันเสาร์ที่ผู้ว่าฯ กทม.ให้สัมภาษณ์นักข่าวนั้น การเริ่มต้นวันทำงานสัปดาห์นี้น่าจะอยู่ในภาวะโกลาหล การจราจรติดขัดกันอยู่พอสมควร เพราะแม้จะไม่มีฝนตกลงมาเติม ปัญหาสำคัญต่อการลดปริมาณน้ำในพื้นที่น้ำท่วมคือ คลองในหลายพื้นที่ที่มีระดับน้ำสูง และอยู่ในภาวะวิกฤต ถ้าการระบายน้ำตามเป้าหมายไม่เป็นไปตามแผนที่วางไว้ ต้องยอมรับสภาพที่จะต้องเผชิญกันต่ออีก 2-3 วันเช่นกัน ส่วนแรงกระแทกที่เกิดขึ้นกับรัฐบาลรอฟังว่า ท่านผู้นำเส้นใหญ่จะใช้วาทกรรมอะไรเอาตัวรอดเหมือนที่ผ่านมา