เกณฑ์คุม BNPL เจตนาดีผลลัพธ์ร้าย.!?

การประกาศไม่ยื่นขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจ Buy Now Pay Later (BNPL) ของ “แกร็บ ประเทศไทย” ถือเป็นสัญญาณสะท้อนแรงกระเพื่อมสำคัญต่อวงการฟินเทคและการเงินดิจิทัลของไทย มูลเหตุสำคัญมาจากร่างหลักเกณฑ์กำกับดูแลของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ที่เตรียมควบคุม BNPL โดยเฉพาะการกำหนดเพดานอัตราดอกเบี้ยไว้ที่ไม่เกิน 15% ต่อปี จนกลายเป็นโจทย์ถกเถียงในวงกว้าง

ล่าสุดผู้บริหารแกร็บ ประเทศไทย ระบุว่า ปัจจุบันบริษัทให้บริการสินเชื่อผ่านใบอนุญาตนาโนไฟแนนซ์อยู่แล้ว การยื่นขอไลเซนส์ BNPL เพิ่มเติมภายใต้เงื่อนไขดอกเบี้ย 15% จึงเป็นตัวเลขที่ไม่คุ้มค่าต่อการดำเนินงานโดยเฉพาะสินเชื่อระยะสั้น เช่น การผ่อนชำระ 6 เดือน เมื่อคำนวณตามระยะเวลาจริง ผลตอบแทนจากดอกเบี้ยที่ผู้ประกอบการได้รับจริง จะเหลือเพียงประมาณ 4% กว่าเท่านั้น

เมื่อเทียบกับต้นทุนการดำเนินงาน ต้นทุนทางเงิน และความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้ อัตราดอกเบี้ยระดับนี้ยากที่จะสร้างโมเดลธุรกิจที่ยั่งยืนสำหรับผู้ให้บริการเอกชนได้ ยิ่งเมื่อเปรียบเทียบประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซีย ที่อยู่ระหว่างออกเกณฑ์กำกับดูแล BNPL เช่นกัน แต่กลับกำหนดเพดานดอกเบี้ยไว้สูงถึง 36% ต่อปี เพื่อเปิดช่องให้ตลาดปรับตัวและบริหารความเสี่ยงได้จริง

ความกังวลที่น่าจับตาไม่ใช่เพียงเรื่องผลกำไรของค่ายผู้ให้บริการสินเชื่อรายใหญ่ หากแต่เป็นผลกระทบวงกว้างที่จะตกอยู่กับกลุ่มผู้บริโภคระดับฐานรากและผู้ประกอบอาชีพอิสระ เมื่อเพดานดอกเบี้ยถูกกดไว้ต่ำ ผู้ประกอบการจำเป็นต้องเพิ่มเกณฑ์คัดกรองความเสี่ยงเข้มงวดขึ้น ส่งผลให้ผู้กู้ที่มีรายได้ไม่แน่นอน หรือไม่มีเอกสารทางการเงินทางการ ถูกปฏิเสธการเข้าถึงสินเชื่อ

เป้าหมายเดิมของธปท. คือ การออกกฎเกณฑ์เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคและลดปัญหาหนี้ครัวเรือนที่สูง แต่ทว่าในทางปฏิบัติ หากสินเชื่อในระบบดิจิทัลถูกจำกัด ประชาชนที่เดือดร้อนและต้องการสภาพคล่อง อาจถูกบีบให้ต้องหันหน้าไปพึ่งพาหนี้นอกระบบที่มีดอกเบี้ยมหาโหดและความเสี่ยงด้านความปลอดภัยสูงกว่า จนกลายเป็นผลลัพธ์ที่ตรงกันข้ามกับเจตนารมณ์ในการแก้ปัญหาหนี้ของภาครัฐอย่างสิ้นเชิง

ในมุมของการบริหารจัดการหนี้เสีย (NPL) ผู้บริหารแกร็บฯ แสดงให้เห็นถึงจุดแข็งของการใช้ Data Ecosystem ด้วยการนำข้อมูลพฤติกรรมการใช้งานบนแพลตฟอร์มมาประเมินความสามารถในการชำระหนี้ ไม่ว่าจะเป็นความสม่ำเสมอในการรับงานของคนขับขี่ หรือ ยอดขายรายวันของร้านค้าพันธมิตร ร่วมกับการหักชำระหนี้คืนแบบรายวัน ช่วยลดอัตรา NPL ให้อยู่ในระดับต่ำมากได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้การที่ลูกค้ารู้สึกว่าแพลตฟอร์ม คือ “ช่องทางสร้างรายได้หลัก” ในชีวิตประจำวัน ทำให้เกิดแรงจูงใจในการรักษาประวัติวินัยทางการเงินอย่างเคร่งครัด เพราะหากผิดนัดชำระ ย่อมหมายถึงการสูญเสียโอกาสในการทำมาหากินและอาชีพที่สร้างรายได้เลี้ยงครอบครัว นวัตกรรมการเงินลักษณะนี้จึงเป็นตัวอย่างของการใช้ข้อมูลจริงสะท้อนความเสี่ยงมากกว่าเอกสารรายได้แบบเดิม

ปรากฏการณ์นี้จึงเป็นบทเรียนสำคัญของกำกับดูแลนวัตกรรมการเงินดิจิทัลในยุคปัจจุบัน การสร้างสมดุลระหว่าง “การคุ้มครองผู้บริโภคไม่ให้ตกเป็นเหยื่อหนี้สิน” กับ “การเปิดโอกาสให้คนเข้าถึงแหล่งเงิน” จำเป็นต้องอาศัยการมองบริบทของต้นทุนธุรกิจและพฤติกรรมผู้ใช้งานจริงควบคู่กัน เพดานดอกเบี้ยที่ตึงเกินไป อาจกลายเป็นเกราะป้องกันที่กั้นผู้บริโภค ออกจากระบบการเงินที่ปลอดภัย

คำถามสำคัญหลังจากนี้คือ ธปท.จะทบทวนและปรับทิศทางของร่างหลักเกณฑ์ BNPL อย่างไร เพื่อให้อัตราดอกเบี้ยสะท้อนความเสี่ยงที่แท้จริงและเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการดำเนินธุรกิจได้ ขณะเดียวกันยังรักษาเจตนารมณ์ในการดูแลไม่ให้ประชาชนแบกรับภาระหนี้สินเกินตัว เพราะที่สุดแล้ว หัวใจของการพัฒนาบริการทางการเงิน คือการพาคนเข้าสู่ระบบ ไม่ใช่ผลักดันให้ออกไปนอกระบบ..!!