‘อินโดนีเซีย’ ตัดเนื้อร้าย 300 หุ้น แลกตกชั้น EM

ตลาดหุ้นภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตลอดปี 2569 ตลาดหลักทรัพย์อินโดนีเซีย (IDX) กลายเป็นกรณีศึกษาที่น่าตกใจสุดแห่งปี จากตลาดเกิดใหม่ (Emerging Markets : EM) ที่เคยเนื้อหอม และเป็นแม่เหล็กดึงดูดเม็ดเงินลงทุนจากทั่วโลก ด้วยขนาดเศรษฐกิจใหญ่สุดในอาเซียน

วันนี้กลับต้องเผชิญกับมรสุมความเชื่อมั่นที่รุนแรงสุดในประวัติศาสตร์ เมื่อดัชนี Jakarta Composite Index (JCI) ดิ่งเหวกว่า 40% นับตั้งแต่ต้นปีตัวเลขดังกล่าว ส่งผลให้อินโดนีเซีย ครองแชมป์ตลาดหุ้นที่ให้ผลตอบแทนย่ำแย่สุดในโลกอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

ต้นตอวิกฤตศรัทธาครั้งนี้ ไม่ได้เกิดจากปัจจัยพื้นฐานทางเศรษฐกิจมหภาค แต่เกิดจาก “ความโปร่งใส” และ “โครงสร้างตลาด” ที่ถูกตั้งคำถามมายาวนาน แต่จุดแตกหักสำคัญเกิดขึ้นเมื่อเดือนที่ผ่านมา หลังสถาบันจัดทำดัชนีระดับโลกอย่าง MSCI ส่งสัญญาณเตือนภัยขั้นสูงสุด ไปยังทางการอินโดนีเซีย MSCI ชี้ให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างเรื้อรัง ทั้งเรื่องการถือครองหุ้นที่กระจุกตัวอยู่ในมือคนกลุ่มน้อยและการฮั้วกันซื้อขายเพื่อสร้างราคาเทียม

พร้อมยื่นคำขาดว่าจะปรับลดสถานะตลาดหุ้นอินโดนีเซียลงถึง 2 ระดับ หรือเรียกว่า Double Downgrade หากเกิดขึ้นจริง อินโดนีเซีย จะหลุดจากกลุ่ม Emerging Markets ลงไปสู่ระดับ Standalone Markets ทันที ถือเป็นสถานะที่ต่ำกว่าตลาดชายขอบ (Frontier Markets) เสียอีก

สำหรับนักลงทุนสถาบันระดับโลก การตกชั้นไปสู่ Standalone Markets เปรียบเสมือนการถูกตัดออกจากเรดาร์การลงทุน กองทุนขนาดใหญ่จำนวนมากมีกฎเกณฑ์ห้ามลงทุนตลาดระดับนี้ นั่นหมายถึงหายนะของการไหลออกของเงินทุนต่างชาติ (Fund Outflow) จะรุนแรงยิ่งกว่าเดิมหลายเท่าตัว

ก่อนสถานการณ์จะสายเกินไป “เจฟฟรีย์ เฮนดริก” ประธานเจ้าหน้าที่บริหารตลาดหลักทรัพย์อินโดนีเซีย ตัดสินใจประกาศมาตรการ “ผ่าตัดใหญ่” แบบยาแรง ด้วยประกาศถอดหลักทรัพย์จำนวนมหาศาลถึง 300 บริษัทออกจากการคำนวณดัชนี JCI จะมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการวันนี้ (13 พ.ย.)

ตัวเลข 300 บริษัทอาจฟังดูน่าตกใจ เพราะคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 1 ใน 3 ของจำนวนบริษัทจดทะเบียนทั้งหมด ในตลาดหุ้นอินโดนีเซีย อย่างไรก็ดีเมื่อเจาะลึกไปที่มูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาด (Market Cap) กลับพบว่า หุ้นทั้ง 300 ตัวนี้ มีมูลค่ารวมกันเพียง 6.16% ของทั้งตลาด ตัวเลขนี้สะท้อนภาพความบิดเบี้ยวของตลาดได้เป็นอย่างดี นั่นคือมีบริษัทขนาดเล็กที่สภาพคล่องต่ำและถูกควบคุมโดยผู้ถือหุ้นบางกลุ่มจำนวนมากเกินไป จนบดบังภาพลักษณ์ ที่ดีของตลาดโดยรวม

ในทางปฏิบัติหุ้นทั้ง 300 ตัวนี้จะถูกส่งเข้าไปอยู่ในบัญชีรายชื่อ “หุ้นที่มีการกระจุกตัวของผู้ถือหุ้นระดับสูง” (High Shareholder Concentration) จะไปสมทบกับหุ้นกลุ่มเดิม 83 ตัว ที่ถูกขึ้นบัญชีดำไว้ก่อนหน้านี้แล้ว ผลลัพธ์ที่ตามมา คือ หุ้นเหล่านี้จะถูกตัดสิทธิ์จากการคำนวณทั้งในดัชนี JCI ของประเทศ และดัชนี MSCI ระดับสากลโดยอัตโนมัติ

นอกจากนี้ตลาดหลักทรัพย์อินโดนีเซีย มีการปรับรื้อเกณฑ์การคัดกรองใหม่ทั้งหมดเพื่อปิดช่องโหว่ ที่เคยเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน โดยยกเลิกเงื่อนไขมูลค่าตลาดขั้นต่ำ 5 ล้านล้านรูเปียห์ และยกเลิกการใช้ตัวชี้วัดอย่าง Price Impact Ratio ที่เคยใช้ประเมินความผันผวนของราคาเทียบกับวอลุ่ม แล้วนำเกณฑ์เหล็กที่ชัดเจนและตรงไปตรงมามาใช้แทน

นั่นคือ “หากบริษัทใดมีผู้ถือหุ้นไม่เกิน 10 ราย ถือครองหุ้นรวมกันตั้งแต่ 92.5% ขึ้นไป จะถูกจัดเข้ากลุ่มเฝ้าระวังทันที”

การเคลื่อนไหวแบบ “ยอมเจ็บแต่จบ” ในครั้งนี้ เริ่มได้รับเสียงตอบรับในเชิงบวก จากวาณิชธนกิจระดับโลกอย่าง ซิตี้กรุ๊ป (Citi group) โดยนักวิเคราะห์ซิตี้กรุ๊ป ระบุว่า มาตรการที่ทางการอินโดนีเซีย เร่งดำเนินการช่วงที่ผ่านมา ถือว่ามาถูกทาง และอยู่ระดับที่น่าพอใจ แต่ทว่าในมุมมองของสถาบันการเงินระดับโลก ยาแรงขนานนี้อาจยังไม่เพียงพอที่จะการันตีความปลอดภัยได้แบบเต็มที่ “อินโดนีเซีย” จำเป็นต้องออกมาตรการเสริมอื่น ๆ เพื่อกำกับดูแลการซื้อขายและสร้างความโปร่งใสอย่างต่อเนื่อง หากหวังจะรอดพ้นจากการถูก MSCI หั่นอันดับอย่างเด็ดขาด.!!